معرفت معاد صفحه 332

ظاهری (انبیای عظام ) را با کتاب ها و مواعظ و هشدارهای کافی گسیل داشت .

با این وجود، کسانی را که اتمام حجّت بر آنها نشده ، مجازات نمی کند. نیز بخاطر رأفت و رحمت گسترده خویش ، مؤمنان گناهکار با بهره مندی از توبه ، شفاعت و عفو مشمول تفضّل بخشش او قرار می گیرند. عدّه ای نیز اگرچه به بهشت نمی روند، امّا به دوزخ هم نمی روند و در اعراف ساکن می شوند. همچنین عدّه ای از کافران غیرمعاند و نیکوکار، از تخفیف عذاب در جهنّم برخوردار می شوند. امّا جبّاران ، سرکشان ، اشقیا، حاکمان ستمکار، دشمنان اهل بیت (علیهم السلام) به ویژه پیشوایان آنها، فاجران آلوده به فحشا مورد انتقام سخت خداوند قرار می گیرند. خدایی که در «موضع عفو و رحمت »، ارحم الراحمین است ، در موضع «نکال و نقمت » (تنبیه وخشم ) اشدّالمعاقبین (1)(شدیدترین مجازات کنندگان ) است .

در بررسی چند آیه پیرامون عذاب های شدید دوزخ روشن می شود که این عذاب شوندگان ویژگی هایی داشته اند: کفّار و عاصیانی هستند که از دعوت حق روی گردانده اند، آن هم از روی استکبار و کوچک شمردن . آنان به مال اندوزی بدون رعایت حلال و حرام اقدام کرده اند؛ (2)کسی که از حق روی گردانیده و بر کفر خود اصرار دارد؛ (3)یکی از دشمنان

پیامبر (صلی الله علیه و آله) و استهزاکنندگان اعتقاد به آخرت و یکی از سردمداران دشمنان اهل بیت (علیهم السلام)؛ (4)

اشقیای کناره گیرنده از تذکّر الهی ؛ (5)کسانی که به خدا ایمان آورده وگواهی بر نبوّت

پیامبر (صلی الله علیه و آله) با دلایل روشن دادند امّا پس از آن کافر شدند، (6)سرکشان و جبّارهای معاند، (7)

1- مفاتیح الجنان ، دعای افتتاح ، بخش آغازین دعا، ص 313؛ مصباح المتهجّد، ج 2، ص 578.
2- ر.ک : المعارج ، آیه 17 و 18؛ مناهج البیان (جزء 29)، ص 83.
3- الغاشیه ، آیه 23؛ مناهج البیان (جزء 30)، ص 445.
4- الفجر، آیه 25 و 26؛ مناهج البیان (جزء 30)، ص 472.
5- الاعلی ، آیه 11 _ 13.
6- آل عمران ، آیه 85 _ 89.
7- ابراهیم ، آیه 14 _ 17.