معرفت معاد صفحه 338

شوند، دودی از جهنّم به استقبال ایشان می آید. فرشتگان به آنان می گویند : داخل شوید در این سایه که سه شعبه دارد. گمان کنند که آن بهشت است . چون داخل آن شوند به جهنّم منتهی می شود. پس گروه گروه آنها را داخل جهنّم کنند. (1)

11 _ 38. تنگی جایگاه جهنّمیان

با وجود وسعت و بزرگی فوق العاده دوزخ ، دوزخیان از مکان محدودی بهره مند می شوند. در قرآن کریم آمده است  :

(وَإِذَا أُلْقُوا مِنْهَا مَکَانًا ضَیِّقًا مُقَرَّنِینَ دَعَوْا هُنَالِکَ ثُبُورًا * لاَ تَدْعُوا الْیَوْمَ ثُبُورًا وَاحِدًا وَادْعُوا ثُبُورًا کَثِیرًا)؛ (2)

و چون آنان را زنجیر شده در تنگنایی از آن آتش در افکنند، در آن جا فغان و واویلا برآرند و مرگ خویش را بخواهند. امروز نه یک بار که فراوان ، فغان و واویلا برآرید و مرگ خویش را بخواهید.

از حضرت باقر (علیه السلام) روایت شده است : جای دوزخیان چندان تنگ باشد، مانند سرنیزه در میان آهن . (3)

12 _ 38. آشامیدنی ها و غذاهای جهنّمیان

در شمار مجموعه عذاب های دوزخیان ، نوشیدنی ها و غذاهای مرگبار است که در آیات و روایات متواتر از آنها نام برده شده است . در این جا به گزارشی کوتاه از آنها بسنده می شود :

زَقُّوم ، حَمِیم ، غَسْلِین ، ضَرِیع ، غَسَّاق و مُهْل ، از جمله خوردنی ها و آشامیدنی های

1- ر.ک : المرسلات ، آیه 30؛ تفسیر القمی ، ج 2، ص 113، حقّ الیقین ، ص 505.
2- الفرقان ، آیه 13 و 14.
3- رساله بهشت و دوزخ ، ص 180.