معرفت معاد صفحه 339

دوزخند که شنیدن اوصاف و آثار آنها تکان دهنده و هولناک است . در کلام الهی (وَطَعَامًا ذَا غُصَّهٍ )؛ (1)غذای گلوگیر، در زمره مجازات موعود اخرویند.

زَقُّوم : درختی است در آتش . میوه آن در نهایت تلخی و خشونت و بدبویی است . (2)

در قرآن مجید آمده است  :

(إِنَّ شَجَرَهَ الزَّقُّومِ * طَعَامُ الأَثِیمِ * کَالْمُهْلِ یَغْلِی فِی الْبُطُونِ * کَغَلْیِ الْحَمِیمِ )؛ (3)

همانا درخت زقّوم خوراک گناهکار است . مانند فلز گداخته است که در شکم ها می جوشد. مانند جوشیدن آب جوشان .

علاوه بر آیه فوق ، در دو آیه دیگر نیز از زَقّوم سخن به میان آمده است : یکی در سوره الصافّات (4)که درخت زَقّوم مایه رنج و عذاب ستمکاران معرفی شده است  :

و آن درختی است که در قعر دوزخ می روید. شکوفه های آن (از زشتی )

گویی کلّه های شیاطین است . آنان همی از آن می خورند و شکم ها را از آن

پر می کنند.

دیگر آیه در سوره الواقعه (5)است که خداوند متعال خطاب به گمراهانِ دروغْانگار

فرموده است  :

حتمآ از درختی که از زَقّوم است خواهید خورد.

حَمِیم : در متون زیادی حمیم به معنای آب داغ آمده است . ابن منظور به تفصیل پیرامون این واژه بحث کرده است و از جمله دیدگاهی را نقل کرده که حمیم از واژگان

1- المزمّل ، آیه 13.
2- ر.ک : لسان العرب ، ج 12، ص 269، حقّ الیقین ، ص 495.
3- الدخان ، آیه 43 _ 46.
4- الصافّات ، آیه 62 _ 66.
5- الواقعه ، آیه 51 و 52.