معرفت معاد صفحه 52

آن که غمی از مؤمنی بردارم یا اسیر و محبوسی را خلاص کنم یا قرض مؤمنی را ادا نمایم . به درستی که کمتر چیزی که با یاران ظالمان می کنند، آن است

که بر سر ایشان سراپرده ای از آتش می زنند تا حق تعالی از حساب خلایق فارغ شود. (1)

2 _ 8. منشأ اعتقادی و فکری

اشاره

بخشی از مخالفت با معاد نیز منشأهای اعتقادی و فکری دارد. بیشتر این شبهات ، از اعتقاد به جهان شناسی کهن فلسفی و نظام فکری فلسفه قدیم سرچشمه می گیرند که امروزه به خاطر فرو ریختن بنیادها و اساس های این اندیشه های کهن ، خود به خود منتفی شده اند. امّا سه مورد از شبهات مشهور، پیرامون معاد قرآنی و حقیقت و چگونگی آن وجود دارد: اینهمانی با تناسخ ، شبهه آکل و مأکول و اعاده معدوم که در این جا به صورت فشرده و کوتاه ، مورد بررسی قرار می گیرد.

1 _ 2 _ 8. تناسخ

فراهیدی و جوهری از ادیبان کهن فرهنگ عربی در شرح واژه نسخ ، تناسخ را تناسخ در ورثه و میراث و مرگ ورثه ای پس از ورثه دیگر و تقسیم نشدن میراث نوشته اند. فراهیدی افزون بر این ، تناسخ در ازمنه را به معنای قرنی پس از قرنی آورده است . (2)همچنین در معنای واژه تناسخ ، تتابع ، پی در پی ، پشت سر هم ذکر شده

است . (3)امّا ابن منظور، افزون بر آنچه گفته شد، معانی دیگری ذیل تناسخ آورده است ،

از جمله : دست به دست گشتن و جابه جایی و دگرگونی از حالی به حال دیگر. (4)

1- عین الحیاه ، ص 505.
2- العین ، ص 956؛ الصحاح ، ج 1، ص 433.
3- فرهنگ نوین ، ص 702.
4- لسان العرب ، ج 3، ص 61.