معرفت معاد صفحه 54

تناسخ میان فلاسفه اشراقی یونانی و فرس و اسلامی و ازسویی موارد نقد فیلسوفان نافی تناسخ بر تناسخیان را در مبحث معاد عرضه می دارد و در پایان مقدّمات و برهان های طرفین را _ یعنی معتقدان به تناسخ و مخالفان فلسفی آن را _ یقینی و منتجّ به یقین ندانسته است ، به ویژه بسیاری از قواعد و باورهای فلسفی که امروزه در شمار آرای منسوخ و باطل به حساب می آیند. (1)

وی اساس معاد قرآنی را _ که ازپشتوانه استوارعقلی و شرعی برخوردار است _ مخالف هر دو اندیشه فلسفی و تناسخی می داند و می نویسد: بطلان تناسخ از ضروریات (دین ) و قائل به آن کافر است ، و اساس قرآن بر ضدّ قول به تناسخ است . (2)

مرحوم قزوینی ، مخالفت اندیشه های تناسخی با معاد جسمانی قرآن را بدیهی می داند. آنگاه کلام برخی از فیلسوفان مسلمان یونان گرا را می آورد که برخی از عقاید اسلامی _ چون مسخ ، احیای اموات ، زنده شدن مردگان در رجعت و قیامت و حشر و نشر _ را با تناسخ مشابه می دانند. و آن را ناشی از کم اطلّاعی و ناآشنایی آنان به معارف قرآن دانسته است . (3)در تبیین وی ، مسخی که قرآن مجید بیان می کند، تبدیل صورت

نوعیه و بدن انسان است به بدن حیوان ، برای عذاب کردن یهود و عبرت دیگران . و درحقیقت تبدیل اَعراض پیشین به اَعراض دیگر است با این که روح و بدن آنها عین روح و بدن اوّلیّه است . این امر، معجزه و فعل الهی است برای اظهار قدرت و عذاب نمودن برای عبرت و مصالح و حکمت های دیگر. (4)در دیدگاه اساتید معارف و کلام

مسلمان ، حقیقت مسخ و زنده شدن انسانها با تناسخ ربطی ندارد. چند نکته در این مورد قابل تذکّر است  :

1. در مسخ ، حقیقت انسان تبدیل به حیوان _ مثل میمون _ نمی شود؛ بلکه ظاهرآ

1- ر.ک : بیان الفرقان ، ص 520 _ 528.
2- بیان الفرقان ، ص 528.
3- بیان الفرقان ، ص 528.
4- بیان الفرقان ، ص 529.