معرفت معاد صفحه 64

پس از آن ارواح و ابدان مؤمنان و هر آنچه را که شایسته آن هاست _ از بهشت و نعمت هایش _از علّیّین آفرید، و ابدان و ارواح کافران و هر آنچه را که شایسته آن هاست _ از آتش وعذاب های جهنّم _ از سجّین خلق نمود. (1)

گفته شده است : علّیّین و سجّین هرکدام مراتب و درجاتی دارند که ارواح و ابدان انسان های مطیع و عاصی _ با تفاوتی که در مراتب اطاعت و عصیان داشتند _ از آن آفریده شده اند. بر این اساس ، ارواح نیکان ، از علّیّین و بدکاران از سجّین ، با مراتب و درجات متفاوت خلق شده اند. این قانون در خلقت بدن های نیکان و بدان نیز جاری است ، با این تفاوت که ابدان خالص نیستند؛ یعنی بدن نیکان _ با وجود این که از علّیّین آفریده شده _ اجزایی از عالم سجّین نیز با آن مخلوط شده است . و بالعکس اجزایی از عالم علّیّین در ابدان بدکاران مخلوط شده است . (2)

7 _ 9. مادّه عالم مشهود و عالم آخرت

به مشیّت و اراده حق تعالی ، با مخلوط شدن مادّه علّیّین و مادّه سجّین ، دنیای مشهود و کنونی آفریده شد. عالم آخرت نیز، از دو مادّه علّیّین و سجّین پدید آمد. بهشت و نعمت ها و اهل بهشت از مادّه نخست ، و جهنّم و عذاب ها و اهل جهنّم از مادّه دومی آفریده شدند. به هنگام ظهور نشانه های رستاخیز، دنیا متلاشی و دچار انحلال می گردد و ترکیبات آن ازبین می رود. در نتیجه اجزای متلاشی شده ، هرکدام به اصل و عنصر خود، علّیّین یا سجّین باز می گردند. به هنگام حشرِ انسانِ خوب ، مواد علّیّینی بدنش از خاک گرفته شده و روح به آن تعلّق می گیرد و با زیباترین صورت محشور می شود برعکس در حشر انسانِ بد، مواد سجّینی بدنش از خاک گرفته شده و روح به آن تعلّق می گیرد و با زشت ترین صورت محشور می شود. (3)

1- تنبیهات حول المبدأ و المعاد، ص 215.
2- تنبیهات حول المبدأ و المعاد، ص 220؛ مناهج البیان (جزء سی ام )، ص 265. شرح بیشتر در ص 133 همین کتاب .
3- معاد از دیدگاه قرآن و حدیث و عقل ص 81 و 453؛ مناهج البیان (جزء سی ام )، ص 280 و (جزء دوم )، ص 44.