معرفت معاد صفحه 72

حقیقت انسان را تشکیل می دهند. (1)روح و بدن هردو، مهمّ و اثرگذارند. به خلاف

برخی از نحله های فلسفی یونان گرا، که حقیقت انسان را تنها روح پنداشته اند. (2)امّا

عقل ، نوری خارج از حقیقت انسان است که از آن بهره مند می شود.

1 _ 11. عقل و علم

یکی از مخلوقات ارجمند نوری ، عقل است . عقل جزء حقیقت انسان نیست و فقدان آن موجب سلب حیات نمی شود. امّا با این همه شاخص انسان از دیگر موجودات است و انسانیّت انسان به عقل اوست ، چنانکه مولی الموحّدین امیرمؤمنان (علیه السلام) در توصیفی بسیار زیبا فرموده است  :

الانسان بعقله ؛

انسانیّت انسان به عقل اوست . (3)

والد ارجمند، فقیه و مفسّر قرآن و استاد معارف اهل بیت (علیهم السلام) آیت الله محمّدباقر ملکی میانجی ؛ در تعریف عقل نوشته است  :

العقلُ فی الکتابِ و السُّنَّه ، هُوَ النورُ الصریحُ الذی أفاضَهُ الله _ سُبحانَه _ عَلی الأرواح الإنسانیّه . وَ هُوَ الظاهرُ بذاتِه ، و المُظهِرُ لِغیِرهِ ؛ و هو حُجهٌ إلهیّهٌ معصومٌ بالذّات . ممتنعٌ خَطَأُه . و هو قِوامُ حجّیّه کلِّ حجّهٍ . و هو مِلاکُ التکلیف و الثوابِ و العقاب ؛ و بِهِ یَجِبُ الایمانُ و ما یَتَرَتَّبُ عَلَیه ، و تصدیقُ الأنبیاءِ و الإذعان بِهِم ، وَ بِه یُمَیَّزُ الحّقُ مِنَ الباطل ، و الْشَرُّ مِنَ الخیر، و الرُّشدُ من الغَیِّ ، و بِه یُعرَفُ الحَسنُ والقبیح ، و الجیِّدُ و الرَّدئ و الواجباتُ و المحرَّماتُ الضروریّهُ العقلیّهُ

1- مناهج البیان (جزء 29) ، ص 8.
2- ر.ک : العرشیه ، ص 29 _ 33؛ المیزان ، ج 10، ص 118.
3- تصنیف غررالحکم ، ص 49.