معرفت معاد صفحه 76

1 _ 2 _ 11. اطلاقات روح

روح ، عقل ، نفس و قلب ، از واژگان چند معنایی هستند. در کتاب های مرجع ومهمّ فلسفی و کلامی ، بخشی به تحلیل حقیقت این واژگان و تقسیمات آنان اختصاص یافته است . یکی از مهمترین کاربردهای این واژگان ، کاربرد نفس به معنای روح است . (1)

در احادیث ، روح اطلاقاتی دارد. ازجمله روح ، به «روح بخاری »، «روحِ قدیمه »، که در وجود ذرّی بوده و «روح العقل » اطلاق شده است . (2)نیز قلب به جسم صنوبری

شکل _ دل _ و به روح انسانی نیز گفته می شود. (3)

2 _ 2 _ 11. کیفیّت تعلّق روح به بدن

روح و بدن دو موجود مستقل و جدا از هم هستند. خداوند متعال با نظر لطف و رحمت خود، روح ها را در بدن های خاصّ خویش قرار داد و آن دو را باهم جمع و ترکیب نمود. روح و بدن ، از نظر جنس مادّه باهم اشتراک دارند، ولی کیفیّت مادّه روح با مادّه بدن متفاوت است . بنابراین ترکیب آن دو، به صورتی نیست که آن دو یکی شوند، بلکه ترکیب میان آن دو، ترکیب صناعی انضمامی است . یعنی روح به آن بدن تعلّق و احاطه دارد، نه این که با آن درآمیخته باشد. (4)

حقیقت انسان مرکّب از روح و بدن است . هیچ یک از روح و بدن تنها، انسان نیستند، بلکه هرکدام جزئی از آن می باشند. به همین جهت وقتی می خواهند یکی از آن دو را به طور مشخص و معین بیان کنند، با اضافه ، به کار می برند و می گویند: روح من ، بدن من .

1- لسان العرب ، ج 2، ص 462 و ج 6، ص 233، التعریفات ، ص 50 و 107.
2- بیان الفرقان ، ص 128.
3- بیان الفرقان ، ص 128، التعریفات ، 50 و 77. جرجانی گوید: در فلسفه و عرفان یکی از اطلاقات قلب ، نفسو روح است .
4- انسان و معاد، ص 47.