معرفت معاد صفحه 78

بدن ذرّی است . و اختلاف ها به عوارض رخدادهای غیرمرتبط به اجزای اصلیّه می باشد. امّا در روح و ذرّات اصلیّه بدن ذرّی ، تغییری حاصل نمی شود. و تغییرات ، منحصر در صفات و کمال و عوارض پیش آمده ضروری و غیرضروری این جهان است . (1) »

نیز گفته شده است : بدن های ذرّی دارای روح هستند و در عالم ذرّ، به آن ها عقل و امری که شایسته تکلیف باشد عنایت شده ، سپس علم و عقل را از آنان گرفته اند. این روح را «روح قدیمه » می خوانند. و روحی که در رحم پس از چهار ماه دمیده می شود، روح الحیات و روح العقل است . خداوند متعال دوباره در این جهان به انسان عقل و شعور عطا فرموده است . مراتب عقل و ادراک و شعور، مختلف است و اوّل مرتبه آن ، روح الحیات است که در رحم عطا می شود. (2)

بنابر آنچه نقل شد، «روح قدیمه » همان روح مخلوق مادّی در عالم پیشین است که از مادّه اوّلیّه خلقت آفریده شده است . و «روح الحیات » و «روح العقل » که در چهار ماهگی جنین عطا می شود، غیرمادّی و از سنخ روح نیست .

4 _ 11. خلقت انسان از خاک

آیات و روایات متعدّد، خلقت انسان ها از خاک و گل را بیان می دارد. واقعیّت

این است که آفرینش نخستین انسان ، حضرت آدم (علیه السلام) از خاک است . همچنین مطابق نظام جهان شناسی و انسان شناسی دینی ، انسان ها به صورت ذرّی در عوالم پیشین ، از خاک آفریده شده و سپس در این جهان از طریق تناسل و توالد، چشم به جهان گشوده اند. خاک منشأ پیدایش غیرمستقیم نطفه و جنین در اثر تغذیه نیز هست . انسان از خاک برآمده و بر خاک خواهدرفت و از خاک محشور خواهدشد. چنانکه امیرمؤمنان علی (علیه السلام) به هنگام ضربت خوردن سر مبارکش با قرائت آیه ای از قرآن کریم