معرفت معاد صفحه 89

13. احتضار

اشاره

احتضار حالت مرگ و جان کندن انسان را گویند. این حالت به جهت حضور فرشتگان یا دوستان و آشنایان در کنار انسان ، احتضار نامیده می شود. از آن به خاطر کنده شدن روح از بدن ، «نزع »؛ و به جهت بیرون راندن روح از بدن ، «سَوْق » تعبیر شده است . (1)

سیّدعلی خان مدنی در شرح صحیفه سجّادیّه ، این فقره از دعای امام سجّاد (علیه السلام) به هنگام ختم قرآن را می آورد: قد تجلّی ملک الموت من حجب الغیوب ؛ فرشته مرگ از حجاب های غیبی آشکار می شود. سپس می نویسد :

احادیث متواتر رسیده است که میّت آشکارا ملک الموت را مشاهده می کند و او را به هنگام برطرف شدن پرده ها مورد خطاب قرار می دهد. این هنگام ، «معاینه » نامیده می شود. (2)

امیرمؤمنان علی (علیه السلام) در خطبه ای ، قرارگرفتن انسان در چنگال مرگ را با واژگان مقبوضون احتضارآ _با احتضار قبض روح می شوند _ بیان فرموده است . (3)موضوع

احتضار به لحاظ اهمیّت آن در حیات انسان ، در قرآن مجید و روایات معصومان مورد توجّه قرار گرفته که به مناسبت ، در اجزای این فصل از نوشتار عرضه شده است .

1- کشف الغطاء، ج 2، ص 250؛ انسان و معاد، ص 122.
2- ریاض السالکین ، ص 418.
3- نهج البلاغه ، خطبه 83.