سیطره دین بر ساحت دنیا صفحه 41

هرچند تلاش می شد که تا حد امکان چنین مواردی تئوریزه شود. نخستین تلاشی که برای این منظور صورت گرفت منسوب کردن این سخن از سوی برخی به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بود که: خداوند از این که نبوت و خلافت را برای ما اهل بیت جمع کند، پرهیز دارد.(1)

بعدها جعل کنندگان این حدیث، فراموش کردند که چنین حدیثی را جعل کرده اند، در نتیجه، نظریه های دیگری برای این منظور ارایه شد که از آن میان می توان به موارد زیر اشاره کرد:

الف) نظریه هایی که دلیل های نقلی مراجعه به اهل بیت علیهم السلام را در سیاست، تضعیف یا تأویل می کنند، مفسران، متکلمان و فقیهان عامه (غیرشیعه) با ادله نقلی مراجعه به اهل بیت علیهم السلام چنین برخوردی داشته اند.

ب) نظریه هایی که چگونگی به خلافت رسیدن خلفا را تئوریزه می کنند؛ برای مثال، ملاک مشروعیت را در حاکمیت، بیعت عمومی، رأی اهل حلّ و عقد، به دست گیری قدرت هر چند به زور و... می دانند.

ج) نظریه هایی که مرز میان اهل حق و اهل باطل را تاریک می کنند و شخص را در شناخت اهل حق دچار شبهه می سازند؛ مانند نظریه های مستند به روایات مجعول درباره فضایل برخی صحابه یا روایت هایی که همه صحابه را، به طور کلی، عادل می شمارند.

د) عقیده اساسی مُرجئه، مبنی بر این که ایمان امری فقط قلبی است و عمل در آن تأثیری ندارد، از مهم ترین دستاویزهای بنی امیه در کنار زدن اهل بیت علیهم السلام از حوزه سیاست بود. بنابراین عقیده، عدالت و حتی ظاهرالصلاح بودن برای حاکم اسلامی لازم نبود، بلکه فسق و فجور آشکار نیز مانع مشروعیت حکومت نمی شد.