سیطره دین بر ساحت دنیا صفحه 61

را در راستای هدف های آخرتی منظم کند.(1)

نگاه سکولاریسم به انسان، به عنوان شیئی طبیعی و از این رو مادّی است و از این رو با وضع قانون در پی ایجاد نظم میان چند شی ء طبیعی است؛ در حالی که، دیدگاه دین مدارانه، جنبه معنوی انسان را مهم تر می بیند و بر این اساس، با وضع  قانون در پی ایجاد نظم موجوداتی با دو بعد مادی و معنوی است که بعد معنوی آن ها اهمیت بیشتری دارد. البته شخصِ سکولار ممکن است جنبه معنوی وجود انسانی را انکار نکند، ولی در وضع قوانین حقوقی نیاز نمی بیند که به آن توجه کند.

سکولاریسم و دین مداری، منابع حقوق را نیز متفاوت می دانند. منابع حقوق سکولار بنابر عقیده مشهور حقوق دانان قانون، عرف، رویه قضایی و دکترین (عقاید حقوق دانان)(2) است؛ در حالی که حقوق دانان دین مدار، منبع اصلی حقوق را اراده تشریعی الهی می داند و در پی راه هایی برای کشف اراده تشریعی خداوند است.(3) برای مثال، در مذهب شیعه که از لحاظ دین مداری، دارای نظام حقوقی کاملاً دین مدار است، قوانین حقوقی خود را از قرآن، سنت و عقل می گیرد. البته عقل را از آن رو منبع حقوق می شمارد که می تواند اراده تشریعی خداوند را کشف کند.

حقوق سکولار، در بیان حقوق و تکالیف افراد جامعه، تنها به محدوده ای توجه دارد که انسان در زندگی دنیایی با آن روبرو است، ولی حقوق دین مدار نگاهی گسترده تر دارد و مهم تر از همه حقوق خداوند بر انسان را بسیار اساسی می بیند.(4)

1- 1. محمدتقی مصباح یزدی، حقوق و سیاست در قرآن، صص 62 _ 63 .
2- 2. محمدجعفر جعفری لنگرودی، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج 5، واژه «منابع حقوقی» و نیز: فلسفه حقوق، ج 1، صص 7 _ 546.
3- 3. حقوق و سیاست در قرآن، ص 60 .
4- 4. مانند حکم ارتداد و نیز مزیت هایی که به واسطه ایمان به مؤمن داده می شود یا تضییقاتی که به واسطه کفر دامن گیر کافر می شود.