سیطره دین بر ساحت دنیا صفحه 99

اومانیسم از لحاظ هستی شناختی، بر پایه استقلال وجودی انسان شکل گرفته است که مبنایی نادرست است. در آینده، در بحث از فقرذاتی انسان، این مسأله را بیشتر بررسی می کنیم. البته پیش تر در بحث از نیاز بشر به دین گفته شد که انسان حق تصرف در خود را ندارد؛ زیرا انسان مملوک خداوند است و تنها حق او است که تصمیم بگیرد انجام دادن چه چیز برای انسان سزاوار است و انجام دادن چه چیز سزاوار نیست. این امر با عزت نفس انسانی هیچ تعارضی ندارد؛ زیرا بندگی خداوند عزتی است که بالاتر از آن عزتی نیست؛ عزتی متناسب با جایگاه انسان در نظام هستی و متناسب با ساختار هستی انسانی.

عقلانیت (راسیونالیسم)

از پی آمدهای دین گریزی غربیان، روی آوردن آن ها به عقلانیت بود. توجه به عقلانیت از این جهت بود که هر انسانی ناچار به توجیه یافته ها و کرده های خویش است. انسان غربی که با نگرش اومانیستی اش می خواست بر خود متکی باشد، یافته ها و کرده هایش را با ملاک های خودساخته توجیه کرد و نام آن را عقلانیت نهاد.

از نخستین آثار چنین عقلانیتی، تجربه گرایی در علوم است. آغاز تجربه گرایی عصر جدید به فرانسیس بیکن، نسبت داده می شود و سپس با کارهای  تجربه گرایانی مانند هابز و لاک گسترش یافت.

پیدایش علم جدید که بنا بر ادعای بنیان گذارانش، تنها بر تجربه استوار بود، گرایش به تجربه گرایی را فراگیر ساخت. تجربه گرایی از جمله مبانی ای بود که سکولارها در توجیه نگرش خود بدان توسل جستند؛ زیرا اگر معیار شناخت، تنها تجربه باشد، می توان بسیاری از