برزخ و معاد از دیدگاه قرآن و روایات صفحه 372

احضار عمل انجام شده در دنیا به قیامت با عقل سازگار نیست. زیرا عمل انجام شده از بین رفته و امکان تجسّم ندارد؛ در پاسخ باید گفت:

همانطور که قبلاً یادآور شدیم، اعمال از مقوله اعراض نیست که فانی شود بلکه از نوع جواهر است و همیشه باقی خواهد ماند.

دیگر اینکه اگرچه عقل نمی تواند کیفیت تجسّم اعمال را درک کند ولی این عدم درک عقل دلیل بر عدم امکان آن نخواهد شد. زیرامعتمدترین دلیل، آیات قرآن و روایات ائمّه معصومین علیه السلام هستند که به صراحت به تجسّم اعمال گوشزد می کنند. گذشته از همه تأویل، دلیل و قرینه می خواهد. در این­جا هیچ قرینه و دلیلی وجود ندارد که مجبور به تأویل باشیم.

علّامه طباطبایی در این باره می گوید:

احضار چیزی صحیح و درست می باشد که موجودی غایب باشد. اعمال انسان موجود و نزد خدا محفوظ است و خدای متعال در قیامت آن ها را حاضر خواهد کرد.

سپس به عبارت روشن تر می گوید:

والآیه من الآیات الدّاله علی تجسّم الأعمال.

این آیه از آیاتی است که دلالت بر تجسّم اعمال می کند.((1))

1. {وَوَجَدُواْ مَا عَمِلُواْ حَاضِرًا وَلا یَظْلِمُ رَبُّکَ أَحَدًا}.((2))