برزخ و معاد از دیدگاه قرآن و روایات صفحه 548

را شعله ور می کند: {کُلَّمَا خَبَتْ زِدْنَاهُمْ سَعِیرًا}((1)) در جای دیگر می فرماید: {إِنَّهَا لَظَی}((2)) آتش جهنّم شعله می کشد. باز در رابطه به این معنا خداوند عالم درباره منکران معاد و گنهکاران بی ایمان بر وجه بسیار کوبنده ای می فرماید: {تَلْفَحُ

وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَهُمْ فِیهَا کَالِحُون}((3)) آتش دوزخ صورت های آن ها را می سوزاند و در جهنّم، زشت منظر خواهند زیست. برخی در ذیل این آیه مبارکه گفته اند: از سوز آتش پوستهای صورت دوزخیان جمع و لب ها از هم باز و دندان ها آشکار می گردد، مانند سر گوسفندی که آن را روی آتش می گیرند تا موهای او از بین برود.((4))

در آیه دیگر خدای تعالی با بیان تکان دهنده ای چنین می فرماید: {الَّتیِ تَطَّلِعُ عَلیَ الأَفئِدَه}((5)) آتشی که از دلها سرمی زند! آتش دنیا اوّل بیرون و پوست را می سوزاند بعد گوشت و استخوان را، ولی آتش جهنّم باطن را هم چون ظاهر می سوزاند، چنانکه در جای دیگر از قرآن چنین می فرماید:

{یَطُوفُونَ بَیْنَها وَ بَیْنَ حَمیمٍ آن}.((6))

میان [آتش] و میان آب جوشان سرگردان باشند.

1- اسراء/ 97.
2- ) معارج/ 15.
3- مؤمنون/ 104.
4- اقتباس از تفسیر مجمع البیان، ج 17، ص 84.
5- حمزه/ 7.
6- الرحمن/ 44.