معاد صفحه 114

این زمینی که با کمال راحتی روی آن راه می رویم و

از منابع آن استفاده می کنیم و روی آن کشاورزی کرده و انواع ساختمان ها را بنا کرده ایم و به قول قرآن که می فرماید: جَعَلَ لَکُمُ الاَرضَ ذَلولاً(386) زمین برای شما همچون مرکب رامی است که بر پشت آن سوار می شوید ، امّا در آن روز (همچون حیوانی که چموش و سرکش می شود) دیگر آرام نیست ، بلکه اضطرابی پیدا می کند که نه تنها قابل استفاده نیست ، بلکه تمام ساخته ها و بافته ها بر باد می روند ، یَومَ تَرجُفُ الارضُ(387) روزی که زمین به اضطراب بسیار شدیدی می افتد ، آن روز زمین به شدّت درهم کوبیده می شود . کلاّ اذا دُکَّتِ الاَرضُ دَکّاً دَکّاً(388)

این زمینی که هم تمام نعمت های طبیعی آن (نهرها ، گیاهان ، ساختمان ها و حیوانات و امثال آن ) و هم تلاشهای شبانه روزی شما آن را زینت کرده بود ، (389) اِنّا جَعَلنا ما عَلیَ الاَرضِ زِینَهً لَها(390) ، امّا همه این زینت ها با یک تکان شدید درهم می ریزد ، واذا رُجَّتِ الاَرضُ رَجّاً(391) و هر چه را در خود دفن می کند ، به هنگام قیامت پس داده و بیرون می اندازد . وَاَخرَجَتِ الاَرضُ اَثقالَها(392) مرحوم علامه طباطبایی می فرماید: بهترین نظریه آن است که مراد از اثقال همان انسان های دفن شده هستند .

همان زمینی که او را ساکت و بی شعور می پنداشتیم و هر کاری را روی آن انجام می دادیم ، در روز قیامت سرگذشت میلیون ها سالش را

بازگو می کند و تمام حوادث و خاطراتش را نقل می کند و برای انسان ها همچون یکی از شاهدان آن روز در می آید . یَومَئذٍ تُحَدِّثُ اَخبارَها(393)

آری ، بعد از آنکه (با اراده خدا) عصای بی جان حضرت موسی به صورت افعی جاندار درآمد ، مساءله جاندار شدن جمادات دیگر محال و ناشدنی نیست .

در روز قیامت ، (بخاطر آنکه کوهها از جاکنده و قطعه قطعه و سپس به صورت ریگ و پنبه نرم می شوند ، ) همه جای زمین مسطّح و یکنواخت می شود ، هیچ مانع و سدّ و دیواری ، قطعات آن را از هم جدا نمی کند . وتَرَی الاَرضَ بارِزَه (394) کوهها که برداشته شد ، قهراً سطح زمین کشیده و بزرگتر به نظر می آید . واذا الاَرض مُدَّت (395)

زمین در آن روز شکافته می شود وانسان ها از درون آن بیرون می ریزند ، یَومَ تَشَقَّقُ الاَرضُ(396) همان گونه که در دنیا زمین شکافته و گیاهان و دانه ها از درون آن سر در می آورند ، در قیامت نیز انسان ها از خاک سر برآورده و شتابان بسوی دادگاه الهی حاضر خواهند شد و خلاصه در قیامت زمین غیر از این زمین امروز است و تغییراتی کلّی و اساسی در آن رخ می دهد . یَومَ تُبَدَّلُ الاَرضُ غیرَ الاَرضِ(397)

امّا کوهها

قرآن در باره وضع کوهها در آستانه قیامت می فرماید: آنها در اثر زلزله شدید از جا کنده شده ، واذا الجِبالُ نُسِفَتْ(398) و حرکت می کنند ، وسُیِّرَتِ الجِبالُ(399) و با شدّت