معاد صفحه 127

محاسبه عمل در هر کجا

حضرت لقمان در ضمن وصایای خود به فرزندش چنین می فرماید:

یا بُنَیَّ اِنَّها اِن تَکُ مِثقالَ حَبَّهٍ مِن خَردَلٍ فَتَکُن فی صَخرَهٍ اءو فِی السّمواتِ اءو فِی الاَرضِ یَاءتِ بِهَا اللّهُ اِنّ اللّهَ لَطیفٌ خَبِیرٌ(489)

فرزندم ! هر گاه به مقدار وزن یک دانه خردل هم کار نیک یا بدی انجام دهی ، خواه در آسمان های بلند و خواه در قعر زمین و یا در شکاف کوه ها و سنگ ها باشد ، خداوند در روز قیامت آن عمل را در برابر تو حاضر کرده و پاداش نیک و بد کارت را خواهد داد .

آری ، هیچ یک از عوامل خفا و پنهان کاری ، نه ریز بودن کار و نه دور بودن آن و نه پنهانی و نه تاریکی ، مانع علم و آگاهی او نیست . واین

بخاطر آن است که خداوند هم لطیف است و هم خبیر ، یعنی عالم به امور دقیق و ظریف است .

سؤ ال یا عدم سؤ ال در قیامت

تاکنون از آیات استفاده کردیم که در قیامت از همه کس وهمه اعمال و حالات او سؤ ال خواهد شد ، ولی قرآن در یک جا می فرماید: لا یُسئَلُ عَن ذُنُوبِهِمُ المُجرِمون (490) و در آیه ای دیگر می فرماید: فَیَومَئِذٍ لایُسئَلُ عَن ذَنبِه اِنسٌ و لا جانّ(491) که ما از گناهکاران بازخواست وسؤ ال نمی کنیم ، حال چگونه این آیات قابل جمع است و چرا یک جا می فرماید: سؤ ال در کار است و در جای دیگر می فرماید: سؤ الی در کار نیست ؟

پاسخ : اوّلا آیه اوّل مربوط به قیامت نیست . چون آیه بیانگر داستان قارون و سرانجام هلاکت اوست که هشدار می دهد: ای قارون های زمان ! تا مهلت دارید به خود آیید و از راه کج خود برگردید ، زیرا هنگام قهر و غضب ما دیگر مهلت توبه و عذرخواهی نخواهید داشت و ما به هنگام هلاک کردن فاسدان ، از گناهانشان سؤ ال نمی کنیم و فرصت سؤ ال و جوابی برای آنها باقی نمی گذاریم تا آنها برای توبه و توجیه و عذرتراشی و التماس ، تلاش کنند .

ثانیا گاهی سؤ ال برای شناسایی است ، یعنی انسان برای شناخت و آگاهی خود سؤ ال می کند ، که خداوند متعال از آن بی نیاز است و همچنین ملائکه و مؤ منان نیز مجرم و گناهکار را به سیما می شناسند