معاد صفحه 128

، چنانکه قرآن می فرماید: یُعرَفُ المُجرِمونَ بِسیماهُم (492)

ثالثا مراحل و توقفگاه های قیامت متعدّد است . چنانکه علامه طباطبایی با توجه به روایات می فرماید: در قیامت مواقف و توقفگاه ها متعدّد است و انسان در بعضی مراحل مورد سؤ ال قرار می گیرد و در بعضی دیگر مورد سؤ ال و بازخواست واقع نمی گردد .

بنابراین آیاتی که بیانگر سؤ ال و پرسش در قیامت است ، مربوط به مرحله ای و این آیات مربوط به مرحله و وقفی دیگر است . (493)

پرسش های اساسی

گرچه سابق بر این گفتیم که از تمام اعمال و افکار و حالات انسان سؤ ال می شود ، ولی چون در آیات و روایات نسبت به بعضی مسائل حساسیّت و ویژگی خاصّی در کار است و امامان مردم را به آن موارد بخصوص متوجّه کرده اند ، ما هم در اینجا گوشه ای از آن موارد را نقل می کنیم :

قرآن می فرماید: ثُمَّ لَتُسئَلُنَّ یَومَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ(494) در قیامت حتماً از نعمتی که به شما داده شده مورد سؤ ال قرار می گیرید .

در روایات می خوانیم که مراد از نعمت در آیه ، ولایت امام معصوم است ، (495) علامه طباطبائی می فرماید: اگر از نعمت نان و آب هم سؤ ال می شود به خاطر آن است که نیرویی که از این نعمت ها باید در راه رضای خدا و خط پیامبران خدا صرف شود ، بجای خود مصرف شده است یا نه و گرنه نعمت نان و آب به خودی خود مورد سؤ ال قرار نمی گیرد

. (496) مثلاً پدری که برای درس خواندن فرزندش امکاناتی را تهیه کرده و غذا و پوشاک او را تاءمین کرده ، اگر فرزندش درس نخواند ، از تمام آن امکانات بازخواست می شود .

بنابراین سؤ ال از نعمت های مادّی و جزئی برای آن است که چرا این نعمت ها در راهی که باید قرار گیرد که همان بندگی خدا و اطاعت اولیای معصوم است ، قرار نگرفته و گرنه کسانی که از نعمت های مادّی در راه خدا بهره گرفته باشند ، هرگز مورد سؤ ال قرار نخواهند گرفت .

در روایات متعدّد می خوانیم : در قیامت انسان از جای خود حرکت نمی کند ، تا اینکه از عمر ، جوانی ، مال ، ولایت و حبّ اهل بیت علیهم السّلام سؤ ال شود . (497)