معاد صفحه 140

ب : در جای دیگر می فرماید: اُوتِیَ کِتابَهُ وَراءَ ظَهرِهِ(555) نامه گناهکاران ، از پشت سر به آنها داده می شود (که نهایت تحقیر آنان است) .

ج : در سوره اسراء بعد از آنکه می فرماید: نامه نیکوکاران به دست راستشان داده می شود ، می خوانیم : و مَن کانَ فِی هذِهِ اءعمی فَهُوَ فِی الا خِرَهِ اءعمی (556) کسانی که در دنیا حقائق را ندیدند ، در آخرت هم نابینا محشور می شوند

.

بنابراین در مورد نامه بدکاران ، سه نوع تعبیر متفاوت وجود دارد که شاید بتوانیم از مجموع این تعبیرات استفاده کنیم که مراد از دست راست و دست چپ در آیات قرآن ، سعادت و شقاوت انسان است ، چنانکه مرحوم علامه طباطبائی نیز در کتاب حیات پس از مرگ ، مراد از راست و چپ را حقّ و باطل و سعادت و شقاوت دانسته و فرموده است :

قرآن درباره اینکه مردم به دو دسته خوب و بد تقسیم می شوند ، گاهی می فرماید: اَصحابُ الیَمِینِ و اَصحابُ الشِّمالِ(557) دست راستی ها و دست چپی ها ، و گاهی به جای راست و چپ می فرماید: اَصحابُ المَیمَنَهِ و اَصحابُ المَشئَمَهِ(558) گروه مبارک و گروه نامبارک و گاهی بجای دست چپ و گروه نامبارک ، گمراهان را نام برده است . (559)

در جمع بندی آیات شاید بتوان به این نتیجه رسید که اسم چپ و راست در قرآن ، کنایه از بد و خوب و سعادت و شقاوت باشد و آیاتی که می فرماید: نامه عمل خوبان به دست راست و نامه عمل مجرمان را به دست چپ آنها می دهیم ، دارای معنای دیگری غیر از معنای ظاهری آن باشد . همان گونه که در فارسی نیز می گوییم : فلانی بالا و فلانی پائین است ، یا شمال شهر و جنوب شهری است ، که مراد تنها از حیث مکان نیست ، بلکه برای درجه و مقام و شهرت و وضع اقتصادی نیز از آن استفاده می شود .

شادی یا غم

تاکنون بیان کردیم که تمام کارها در این جهان توسّط فرشتگانی که ماءمور ثبت ونوشتن اعمال هستند ضبط می شود و در قیامت همان پرونده ها ونوشته ها برای انسان گشوده و سبب شادی بعضی و روسیاهی گروه دیگری می شود .

نامه اعمال کسانی که اهل ایمان و پیرو ولایت امام حق و عادل هستند ، به دست راستشان داده می شود . یَومَ نَدعُوا کُلّ اُناسٍ بِامامِهِم فَمَن اُوتِیَ کِتابَهُ بِیَمِینِه فَاولئِک یَقرَؤ نَ کِتابَهُم ولا یُظلَمونَ فَتِیلا(560) روزی که هر دسته ای در کنار رهبرانی که در دنیا برگزیده اند محشور می شوند ، در آن روز کسانی که در خط رهبری حقّ قرار گرفته اند ، نامه اعمالشان به دست راستشان داده می شود ، آنان با اشتیاق نامه خود را می خوانند و کوچک ترین ظلمی به آنان نمی شود . (561)

آنان هنگامی که نامه اعمال خود را می خوانند و لذّت می برند و از شادی در پوست خود نمی گنجد ، فریاد می زنند: ای مردم ! بیایید نامه مرا بخوانید و سعادت مرا ببینید . (562)