معاد صفحه 147

درقرآن می خوانیم : اِنَّ اللّهَ عَلی کُلِّ شَی ءٍ شَهیِدٍ(586) همانا خداوند بر همه چیز گواه است . برای خداوند اوصاف دیگری نیز وارد شده که همگی دلالت بر احاطه و حضور و علم و گواهی خداوند دارند ، نظیر آیه اِنَّ اللّهَ کانَ عَلَیکُم رَقیِباً(587) همانا خداوند مراقب شماست ، یا آیه و کانَ اللّهُ بِکُلِّ شَی ءٍ مُحِیطاً(588) خداوند بر هر چیز احاطه و حضور دارد و یا تمام آیاتی که بیانگر علم الهی است .

دوّمین شاهد: انبیا

یکی از گواهان دیگر در قیامت ، پیامبران بزرگوار هستند .

قرآن می فرماید: وَجِئنا بِکَ عَلی هولاءِ شَهِیداً(589) ما تو را در قیامت در حالی که شاهد و گواه مردم هستی ، حاضر می کنیم .

در جای دیگر می خوانیم : وَ یَومَ نَبعَثُ فِی کُلِّ اُمَّهٍ شَهِیداً عَلَیهِم مِن اءنفُسِهِم وَ جِئنا بِکَ شَهِیداً عَلی هولاء(590) روزی که از میان هر قوم و امّتی شاهدی از خودشان برمی انگیزیم و تو را شاهد بر آنان .

بنابراین در قیامت شاهد هر امّتی ، پیامبر همان امّت خواهد بود و شاهد تمام انبیا ، شخص رسول اکرم صلای اللّه علیه و آله ّست .

سؤ ال :اگر انبیا در قیامت بر کار مردم گواهی می دهند ، پس چرا در پاسخ سؤ ال خداوند که می پرسد: امّت شما چگونه رفتار کردند ؟ می گویند: لاعِلمَ لَنا(591) ما علمی نداریم . مگر کسی که علم ندارد می تواند

شاهد باشد ؟

پاسخ : اوّلاً: علم انبیا از طرف خداست و از خودشان چیزی نمی دانند .

ثانیاً: گاهی شاگرد به استاد و معلّمش می گوید: من که علم و قدرتی ندارم ، در واقع این تعبیر نوعی احترام و ادب نسبت به استاد است . بنابراین مراد انبیا ، علم آنان در برابر علم خداوند است که چیزی نیست ، نه آنکه اصلاً علمی ندارند و گرنه چرا طبق فرموده قرآن گاهی از بدرفتاری امّت خود شکایت می کنند ، چنانکه پیامبر اکرم صلای اللّه علیه و آله ّز مهجوریّت قرآن به وسیله امّتش ، به خداوند شکایت کرد . وَ قَالَ الرَّسولُ یا رَبِّ اِنَّ قِومِی اتَّخَذُوا هذَا القُرآنَ مَهجُورا(592)