معاد صفحه 165

در آن روز کارها و زحماتی که در دنیا برای غیر خدا کشیده اند ، یکسره تباه و سبب حسرت آنان می شود . وَیَراهُمُ اللّهُ اَعمالَهُم حَسَراتٍ(655) و بارها تقاضای برگشت کرده و می گویند: رَبَّنا اَبْصَرنَا وَسَمِعنَا فَارْجَعنا نَعمَلْ صَالِحاً(656) خدایا ! حالا ما

هوشیار و بینا و شنوا شدیم و فهمیدیم که انبیا درست گفتند و راه ما کج بوده است ، خدایا ! ما را به دنیا برگردان تا عمل صالح انجام دهیم ! ولی این ناله ها و نعره ها ، هیچ سودی ندارد .

این ناله ها در هر مرحله و صحنه تا لحظه ورود به دوزخ و حتّی بعد از دخول جهنم ادامه دارد ، زیرا می بینیم دوزخیان از قعر جهنّم فریاد زده و می گویند: رَبَّنا اَخْرِجنَا مِنها فَاِنْ عُدانَا فَاِنّا ظالِمُونَ(657) خدایا ! ما را از این جهنّمِ سوزان رها فرما و به دنیا برگردان و اگر ما مثل سابق به کارهای زشت خود ادامه دادیم ، پس بی شک ما ظالم هستیم .

چه کسانی حسرت می خورند ؟

1 خوبان . روز قیامت حسرت سراسر وجود انسان را فرامی گیرد ، حتّی خوبان نیز حسرت می خورند که ای کاش در دنیا ، اعمال نیک بهتر و بیشتری انجام می دادند .

2 پیروان طاغوت . قرآن می فرماید: یَا حَسْرَتی عَلی مَا فَرَّطْتُ فِی جَنبِ اللّهِ(658) انسان در آن روز می گوید: دریغا از آنچه در حقّ خدا کوتاهی کردم .

طبق بعضی روایات حسرت در این آیه مربوط به کسانی است که رهبران آسمانی و اوصیای پیامبرعلیهم السّلام را رها کرده و به دنبال رهبران فاسق رفتند .

3 منکران رسالت . رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله به ابوذر فرمود: روز قیامت کسانی که مقام رسالت مرا قبول نکردند ، در حال کوری و کری و در تاریکی های قیامت حاضر می شوند

و می گویند: وای بر ما به خاطر کوتاهی هایی که در حقّ خداوند مرتکب شدیم !

4 گویندگان بی عمل . امام باقرعلیه السّلام فرمود: بیشترین حسرت در قیامت از کسانی است که در کلام وبیان خود از عدالت دم زدند ، ولی به آن عمل نکردند .