معاد صفحه 201

18 آتش دنیا اوّل بیرون و پوست را می سوزاند بعد استخوان و گوشت را ، ولی آتش دوزخ باطن را

همچون ظاهر می سوزاند ، الَّتیِ تَطَّلِعُ عَلیَ الاَفئِدَه (831) و اساساً هیزم آن انسان و سنگ است ، وَقُودُهَا النّاسُ وَالحِجارَهُ(832)

آتش دوزخ آتشی بر جان و جسم ، بر باطن و ظاهر است ، آتش دوزخ غیر از سوزندگی ، شکننده و کوبنده هم هست . وَ ما اَدراک مَا الحُطَمَه نارُ اللّهِ المُوقَدَهُ(833)

19 لباس دوزخیان نیز از آتش است ، لَهُم ثِیابٌ مِن نارٍ(834) ودر جای دیگر می خوانیم : سَرابِیلُهُم مِن قَطرانٍ(835) پیراهن دوزخیان از مادّه ای سیاه رنگ ، بدبو ، قابل اشتعال ، اسیدگونه ، خشن و تیره است ، ولی لباس بهشتیان از حریری نرم و نازک و لطیف و زیورهای آنان از بهترین جواهرات خواهد بود .

20 علاوه بر همه عذاب ها ، تازیانه ها و گرزهایی است که بر سر آنان کوبیده می شود . وَ لَهُم مَقامِعُ مِن حَدِیدٍ(836)

21 غذای دوزخیان چیزی نظیر خار خُشک و جانگداز است که آنان را نه سیر می کند و نه فربه . قرآن می فرماید: لَیسَ لَهُم طَعامٌ اِلاّ مِن ضَرِیعٍ لایُسمِنُ و لایُغنی مِن جُوعٍ(837) ولی برای اهل بهشت بهترین میوه ، غذا ، نوشیدنی ، شیر ، عسل ، گوشت و پرنده و . . . آماده است .

آیات و روایات در این باره زیاد است که پرداختن به آنها سبب طولانی شدن بحث می شود و ما به همین اندازه اکتفا می نماییم ، علاوه بر آنکه در آینده گوشه ای از سیمای بهشت را در

آیات و روایات بیان خواهیم کرد .

یاد دوزخ و قیامت

دلیل آنکه این همه قرآن به مساءله معاد و صحنه های آن توجه کرده آن است که یاد قیامت عالی ترین اثر تربیتی را در انسان دارد . تمام جنایت ها از کسانی سر می زند که به قول قرآن روز قیامت را فراموش کرده اند ، نَسُوا یَومَ الحِسابِ(838) چنانکه خداوند به کم فروشان می فرماید: اَلا یَظُنُّ اولئِکَ اَنَّهُم مَبعُوثُونَ لِیَومٍ عَظِیمٍ(839) آیا کم فروشان نمی دانند که برای روز بزرگی در محضر عدل الهی زنده می شوند و باید جوابگوی اعمال خود باشند ؟