معاد صفحه 69

دلیل بد عاقبت شدن ابلیس همان روح تکبّر او بود که خدا را نافرمانی کرد وبه آدم سجده نکرد .

2 حبّ دنیا .

عشق و علاقه به هر چیزی سبب می شود که انسان هنگام جدایی از آن ، دچار حالت بغض و خدای ناکرده سوء عاقبت شود ، چنانکه امام صادق علیه السّلام فرمود: طمع به دنیا ، سبب خروج از دین و

سوء عاقبت می شود . (207) همان گونه که دلیل بدبختی بلعم باعورایی که دعاهایش مستجاب می شد این بود که با پیروی از هوا و هوس در دام شیطان افتاد و تحت تاءثیر وعده های فرعون و دلبستگی به دنیا ، پیامبر خدا حضرت موسی را رها کرده و هوادار طاغوت شد و سرانجام به هلاکت رسید . قرآن می فرماید: . . . فاَتبَعهُ الشّیطان . . . ولکنّه اءخلَد الی الارضِ واتّبَعَ هَواه (208) شیطان او را بدنبال خود برد و به دنیا و مادّیات دل بست و از هوا و هوس خود پیروی نمود .

3 گناه .

قرآن می فرماید: ثمّ کانَ عاقِبَهُ الّذینَ اَساؤ ا السُوای اءن کذّبوا بَآیاتِ اللّه و کانوا بها یَستَهزِؤ ن (209) پایان عمر کسانی که عمل ناروا انجام می دهند (و گناهان خود را ناچیز شمرده و به فکر توبه و جبران هم نیستند) آن است که آیات خدا را تکذیب نموده و همه آنها را به باد مسخره می گیرند .

در روایات متعدّدی سفارش شده است که بعد از هر گناه توبه ای داشته باشید ، زیرا گناه در روح انسان اثر می گذارد که اگر پی گیری و برداشته نشود این اثر بیشتر می شود تا جایی که تمام دل و روح را عوض می کند .

4 عمیق نبودن باورها و اعتقادات .

گاهی ایمان افراد بر اساس فکر و یقین و انتخاب و استدلال نیست ، بلکه ایمان او سطحی و بی اساس است ، قهراً چنین گرایش هایی زود متزلزل شده و با پیدا

شدن کوچک ترین مساءله و شکّی ایمانش از دست می رود و به قول معروف چیزی که بی اساس و سست باشد ، با اندک فشاری از هم جدا می شود .