معاد صفحه 8

برای اثبات هر وجود و موجودی سه شرط

و مرحله لازم است :

الف : امکان شدن .

ب : دلائل وقوع .

ج : نبود مانع .

بنابراین بهتر است ببینیم اساساً معاد یک واقعیّت شدنی است یا نشدنی ؟ یعنی آیا از نظر عقل محال نیست ؟ و بعد از آنکه امکان آن برای ما روشن شد ، دلیل معاد چیست ؟ زیرا تنها ممکن بودن کافی نیست ، بلکه هر کار ممکنی تا دلیل و علّت نداشته باشد واقع نمی شود ، و در مرحله سوّم بحث دراین است که مانعی برای معاد نیست .

این سه شرط برای معاد نیز وجود دارد که به ترتیب بیان می کنیم :

الف : امکان معاد

در طول تاریخ ، هیچ کس دلیل علمی برای نبودن معاد نیاورده است وتنها چیزی که مخالفان معاد زمزمه می کنندآن است که مگر می شود انسانِ مرده ای که ذرّاتش پوسیده و پخش شده است بار دیگر زنده شود ؟ آیا این محال نیست ؟

پاسخ عقل و قرآن آن است که بدون شک و تردید این کار شدنی است ، زیرا هم در فکر قابل تصوّر است و هم دائماً در شبانه روز نمونه هایی از زنده شدن مردگان را به چشم خود می بینیم .