معاد و جهان پس از مرگ صفحه 81

اجتماعات در میان قشرهای وسیعی- حتی جمعی از خواص!- به اشکال مختلفی دیده می‌شود.

از اصل سخن دور نشویم، در همین جهان طبیعت، بارها منظره زنده شدن مردگان را دیده‌ایم اما چون همیشه در دسترس ما بوده، جلب نظر ما را نکرده است.

فصل پائیز فرا می‌رسد، قدمی به صحرا و بیابان می‌گذاریم آنجا که هنوز رنگ طبیعی خود را حفظ کرده است، همه چیز را پژمرده، افسرده و رنگ پریده می‌بینم. برگهای نیمه جان و محتضر، آخرین تلاش مذبوحانه خود را برای چسبیدن به شاخه‌ها کرده و سرانجام تسلیم باد سرد پائیزی شده‌اند، دست از دامان مادر خود برداشته و بی اراده روی تابوتی که از امواج باد ساخته شده، به سوی قبرستان فراموشی پیش می‌روند.

شاخه‌های افسرده، آخرین فعالیت حیاتی خود را تعطیل کرده‌اند و آهسته در خواب عمیقی- که برادر و برابر مرگ است- فرو می‌روند، چنان سرد و خشک و بی روح می‌شوند که گوئی هرگز نسیم حیات به آنها نوزیده بود.

فصل زمستان که فشار عوامل طبیعی را روی آنها بیشتر می‌کند، یکباره برهنه و عریان و ساکت و خاموش می‌شوند، نه طرواتی، نه برگی، نه گلی، نه سایه‌ای دارند، و جز اسکلت غم انگیزی همچون اسکلت بی روح مردگان چیزی از آنها باقی نمی‌ماند.

این صحنه مخصوصاً در بیابانهای خشکی همچون بیابانهای حجاز- که تنها رگبارهای موسمی آنها را آبیاری می‌کند- به شکل واضحتری خودنمائی می‌کند، منظره آنها در زمستان درست منظره قبرستانهای کهنه و