راه بهشت صفحه 270

1- 755) بحارالأنوار: 5 / 293 عن الفقیه / 439.

2- 756) تکویر / 5 .

3- 757) بحارالأنوار: 7 / 276.

4- 758) همان.

در تفسیر آیه: «وَ ما مِنْ دابَّهٍ فِی الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ یَطیرُ بِجَناحَیْهِ إِلّا أُمَمٌ أَمْثالُکُمْ ما فَرَّطْنا فِی الْکِتابِ مِنْ شَیْ ءٍ ثُمَّ إِلی رَبِّهِمْ یُحْشَرُونَ»(1) در مجمع البیان آمده که حیوانات وحشی در قیامت محشور می شوند، تا حقوق خود را بر سختی ها و ظلم هایی که به آنان شده است بگیرند.

علّامه طباطبایی در تفسیر دو آیه فوق گوید:

آیات فراوانی در قرآن هست، که دلالت بر اعاده آسمان ها و زمین و خورشید و ماه و ستارگان و جنّ و بت هایی که مورد پرستش بوده اند می کند بلکه طلا و نقره ها نیز [ برای این که در آتش دوزخ گداخته شود، و به صورت و پهلو و پشت، مانع زکات گذارده شود] در قیامت اعاده می شوند، و روایات در این باب فراوان است.(2)

صاحب مجمع البحرین گوید:

جمهور علمای اسلام معتقدند که همه حیوانات در قیامت محشور می شوند، حتّی مگس ها، تا حقّ آزارشده، از آزاردهنده، گرفته شود، حتّی آزار حیوان شاخ دار به حیوان بی شاخ، کیفر می شود، چرا که حیوانات نیز در حدّی، دارای شعور هستند، گر چه شعور کامل ندارند.(3)

و امّا ملائکه

کلّاً به بهشت خواهند رفت، و اگر در دوزخ مأموریّت دارند، از آتش آزاری نمی بینند، و لکن شیاطین کلّاً دوزخی هستند، جز یک نفر آنان، که ایمان آورده، به نام «هام بن هیم بن لاقیس بن ابلیس».

و امّا اجنّه

همانند انسان ها هستند، برخی مؤمن، و برخی کافر، و یا فاسق هستند، جز این که بعضی گفته اند: مؤمنین آنان در اعراف قرار می گیرند، و بیشتر بزرگان از علما معتقدند که آنان همانند انسان های مؤمن داخل بهشت می شوند.

حاصل آنچه گذشت این است که فرزندان اهل ایمان تفضّلاً به پدران خود ملحق می شوند، و برای فرزندان کفّار و مشرکین آزمونی انجام می شود، حیوانات نیز محشور می شوند، و در حدّ شعوری که خدا به آنان داده است، مجازات خواهند