انسان و معاد صفحه 175

می گوئیم «به سوی او باز خواهیم گشت» اقرار به هلاکت نفسمان است.

و به نظر می رسد مراد از «إلیه المصیر» در آیه (وَلِلّهِ مُلْک ُ آلسَّم_واتِ وَالأَرْضِ وَما بَیْنَهُما وَإِلَیْهِ آلمَصِ_یرُ) (1)  هم فنا ونابودی باشد. و ممکن است مراد از آن رجوع به

ثواب و عقاب الهی باشد.

و در برخی آیات رجوع و مصیر به سوی خدا بعد از مرگ انسان ها ذکر شده و در برخی دیگر بعد از زنده شدن و برانگیخته شدن مردگان:

إِنّا نَحْنُ نُحْیِی وَنُمِ_یتُ وَإِلَیْنا المَصِ_یرُ. (2)

همانا ما قطعاً زنده می کنیم و می میرانیم و بازگشت به سوی ما است.

هُوَ یُحْیِی وَیُمِ_یتُ وَإِلَیْهِ تُرْجَعُونَ. (3)

اوست که زنده می کند و می میراند و به سوی او باز خواهید گشت.

قُلْ یَتَوَفّاکُمْ مَلَکُ آلمَوْتِ آلَّذِی وُکِّلَ بِکُمْ ثُ_مَّ إِلی رَبِّکُمْ تُرْجَعُونَ. (4)

بگو فرشته مرگ که برای شما موکّل شده شما را قبض می کند سپس به سوی پروردگارتان برمی گردید.

در این سه آیه رجوع به خدا بعد از مرگ آمده است. یعنی انسان ها می میرند و بعد از مردن به سوی خدا برمی گردند. ممکن است مراد در این سه آیه نیز همانند آیات قبلی فنا و نابودی باشد و مراد از مرگ جدایی روح از بدن باشد. ولی در آیات زیر باید غیر از این باشد :

کَیْفَ تَکْفُرُونَ بِاللّهِ وَکُنْتُمْ أمْواتاً فَأَحْیاکُمْ ثُمَّ یُمِ_یتُکُمْ ثُمَّ یُحْیِ_یکُمْ ثُمَّ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ. (5)

1- . مائده(5)/18.
2- . ق(50)/ 43.
3- . یونس(10) / 56.
4- . سجده(32)/ 11.
5- . بقره(2)/ 28.