انسان و معاد صفحه 69

وَإِذا آلوُحُوشُ حُشِرَتْ. (1)

و آنگاه که وحوش محشور می شوند.

و در جای دیگر حیوانات و پرندگان را مانند انسان ها دارای امّت های مختلف به حساب آورده و اجتماع  آن ها را در محشر یاد آوری می کند :

وَما مِنْ دابَّهٍ فِی الأَرضِ وَلا طائِرٍ یَطِ_یرُ بِجَناحَیْهِ إِلّا أُمَمٌ أَمْثالُکُمْ مافَرَّطْنا فِی الکِتابِ مِنْ شَیءٍ ثُمَّ إِلی رَبِّهِمْ یُحْشَرُونَ. (2)

و هیچ جنبنده ای در زمین و هیچ پرنده ای نیست که با دو بالش پرواز می کند جز اینکه مانند شما امّت هایی هستند. ما در کتاب از هیچ چیز فرو گذار نکردیم. آنگاه به سوی پروردگارشان محشور می شوند.

پس اینکه حیوانات هم مانند انسان ها دارای طوایف وامّت های مختلف اند، و در میان  آن ها نیز خوب و بد وجود دارد و آن ها هم دارای شعور و قدرت و اختیارند و خداوندمتعال هم مانند انسان ها  آن ها را مورد خطاب و تکلیف خویش قرار داده است، از نظر قرآن و احادیث اهل بیت (علیهم السلام) جای هیچ گونه شکّ و تردید نیست.

اضافه بر این ها در روایتی که پیش تر در نقل جریان حضرت ابراهیم (علیه السلام) یاد کردیم، معلوم شد که منشأ سؤال حضرت ابراهیم (علیه السلام) از خدای تعالی معاد حیواناتی بودکه مأکول همدیگر واقع می شدند. و از آن روایت استفاده می شودکه معاد حیوانات در ادیان امم پیشین نیز وجود داشته است.

و نیز در روایات، از برخی حیوانات به اسم نامبرده شده است که  آن ها داخل بهشت خواهند شد. از این میان ناقه صالح، سگ اصحاب کهف، الاغ بلعم و گرگ را می توان نام برد. (3)

1- . تکویر(81)/ 5.
2- . انعام(6)/ 38.
3- . تفسیر قمی 1 / 248؛ بحارالانوار 8 / 195.