انسان و معاد صفحه 93

است، پس آن را که مرگ برایش [به هنگام خواب] به مرحله قضا رسیده است نگه می دارد و آن دیگری را تا وقت معلوم رها می کند.

آیه شریفه دلالت دارد که به هنگام مرگ و خواب روح و نفس از انسان اخذ می شود. و کسی که در خواب مرگش فرار رسیده باشد روحش نگه داشته می شود و آن که مرگش فرا نرسیده باشد رها می شود تا وقت مرگش برسد.

امام باقر (علیه السلام) هم مرگ را همان خواب دانسته و اختلاف آن دو را در بلندی و کوتاهی مدّت  آن ها دانسته است. یعنی در هر دو حالت روح از بدن خارج می شود ولی خروج روح از بدن به هنگام خواب کوتاهتر از مرگ است. این آیه دلالت دارد که مرگ بعضی از انسان ها به هنگام خوابشان فرا می رسد و برخی دیگر مرگشان به هنگام بیدرای رخ می دهد. آنان که به هنگام خواب وقت مرگشان فرا می رسد روحشان دوباره به بدن باز نمی گردد و آنان که مرگشان به هنگام خواب فرا نرسیده، روحشان دوباره به بدنشان باز می گردد تا هنگام مرگشان فرا رسد.

این آیه به اجمال دلالت می کند که به هنگام مرگ و خواب روح از بدن خارج می شود امّا تفاوت خروج در دو حالت را تبیین نمی کند. پس برای تفصیل و توضیح لازم است به روایات اهل بیت (علیهم السلام) در این مورد مراجعه شود.

هُوَ النَّوْمُ الَّذِی یَأْتِیکُمْ کُلَّ لَیْلَهٍ إِلَّا أَنَّهُ طَوِیلٌ مُدَّتُهُ لَا یُنْتَبَهُ مِنْهُ إِلَّا یَوْمَ الْقِیَامَه. (1)

مرگ همان خواب است که هر شب سراغ شما می آید جز این که مدّت آن طولانی تر است و انسان جز در قیامت از آن بیدار نمی شود.

و پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) هم هر گاه از خواب بیدار می شد می فرمود :