فروغ مسجد (1) : جموعه سخنرانی ها ، کمیسیون ها، بیانیه پایانی صفحه 279

است و تاریخ 460 هجری که مربوط به تعمیرات دوره سلجوقیان ، یعنی دوره سلطنت آلب ارسلان سلجوقی است و تاریخ سوم تا سقف 560 هجری مربوط به تعمیرات مسجد در دوره سلطنت ایل ارسلان خوارزمشاهی است و چهارمین تاریخ چنین خوانده می شود: «امرالمولی عماد الملک دنیا و الدین و للّه عزه نصره فی جمادی الثانی». از آنجا که نوشته آن مجاور زمین بوده، به هنگام تعمیرات صدمه دیده و عدد سال آن از بین رفته است و به جای آن نقوش هندسی ترسیم شده است. کتیبه های محراب مذکور از نمونه های جالب گچبری محسوب می شود.

گچبری های محراب با برجستگی های کم همراه بوده و سعی داشته اند از روی سطوح صاف گچی نقوش موردنظر را گچبری نمایند، به طوری که اکثر نقوش در یک سطح واقع شده اند، بجز گچبری داخل محراب که نقش گچبری برجسته و طرحی شبیه به یک پرنده بالدار است که به شیوه گچبری موسوم به محوری می باشد و احتمالاً اولین نوع از این دست گچبری است. زمینه کتیبه ها را نقوش اسلیمی گل و برگدار تشکیل می دهد، ولی در هیچیک از کتیبه ها این نقوش با هم ترکیب نشده اند. علاوه بر نقوش اسلیمی، از نقوش هندسی که با کتیبه ای در داخل هلالی طاقنما همراه است استفاده شده که شکل هایی کثیرالاضلاع هستند.

تزیینات و کتیبه های محراب

کتیبه های محراب را در چهار بخش مورد مطالعه قرار می دهیم:

الف) در قسمت داخلی طاقنمای محراب بر دیواره سمت راست