صحنه های قیامت صفحه 8

ظلم و خالی از حکمت است و عمل خلاف حکمت نسبت به ذات حقّ تعالی محال است، و اگر معاد [ و پاداش و کیفر اعمال ]نباشد، ظلم ها وفسادها و... بدون کیفر خواهد ماند و اهل صلاح و اهل فساد یکسان خواهند بود و خون های مظلومین ضایع خواهد شد و نتیجه ای برای ارسال پیامبران و اوصیا و وعیدها و نویدها و ترغیب ها و تهدیدهانخواهد بود، بلکه در آن صورت افضل پیامبران و شقیّ ترین مردم یکسان خواهند بود؛ چرا که مشکلات و بهره های این دنیا نمی تواند پاداش و یاکیفر اعمال قرار بگیرد.

از سویی گرفتاری ها و بهره های دنیایی وسیله امتحان و آزمایش است چنان که خداوند می فرماید: «خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَیاهَ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً»(1)، و یا می فرماید: «وَ بَلَوْناهُمْ بِالْحَسَناتِ وَ السَّیِّئاتِ»(2)، و یامی فرماید: «إِنَّما أَمْوالُکُمْ وَ أَوْلادُکُمْ فِتْنَهٌ»(3).

به عبارت روشن تر کسب طاعات و معاصی با بدن و روح انجام می گیرد و این ایجاب می نماید که معاد نیز جسمانی و روحانی باشد تا هر عضوی پاداش و کیفر مناسب خود را دریابد و به همین علّت برخی ازبزرگان از علما، معاد را جسمانی روحانی دانسته اند و این سخن نه ممنوعیّت عقلی دارد و نه ممنوعیّت شرعی.(4)

مؤلّف گوید: از سخنان فوق می توان استفاده نمود که گوینده،بین شریعت و فلسفه جمع نموده است و معاد را مسأله فلسفی نیز دانسته

1- . سوره ملک: 2.
2- . سوره اعراف: 168.
3- . سوره انفال: 28.
4- . حقّ الیقین شبّر.