صحنه های قیامت صفحه 93

بعد وجودها حتّی یصیر موجودها کمفقودها و لیس فناء الدّنیا بعد ابتدائها بأعجب من إنشائها و اختراعها.» تا این که می فرماید: «و إنّه سبحانه یعود بعد فناء الدّنیا وحده لا شیء معه کما کان قبل ابتدائها کذلک و یکون بعد فنائها بلا وقت و لا مکان و لا حین و لا زمان عدمت عند ذلک الآجال و الأوقات و زالت السّنون و السّاعات لا شیء إلاّ الواحد القهّار.» تا این که می فرماید: «ثمّ یعیدها بعد الفناء لا من حاجه منه إلیها...»(1)

علاّمه شبّر سپس گوید: قول دیگر این است که ارواح فانی نمی شوند و ادلّه ای نیز بر آن اقامه شده است، مانند قصّه درخواست ابراهیم علیه السلاماز خداوند که گفت: «کَیْفَ تُحْیِ الْمَوْتی»(2)، و قصّه عزیر و امثال آن. از این رو، علاّمه شبّر در پایان بحث می فرماید: خلاصه سخن این که نمی توان به هیچ کدام از دو احتمال جازم شد و اللّه العالم بالحال.(3)

مؤلّف گوید: ظاهر آیات و روایت گذشته این است که ارواح تا قبل از نفخ صور اوّل زنده هستند و چون نفخ صور می شود همه اهل آسمان ها و زمین فانی می شوند و با نفخ صور دوّم همه آنان یکباره زنده می شوند و این معنا با صراحت از آیات و روایات استفاده می شود. و اللّه العالم.

دگرگونی عالم قبل از قیام قیامت

قرآن برای یادآوری و تنبّه و بیداری مردم دگرگونی عالم را قبل از قیامت به اشکال مختلفی بیان نموده گرچه همه این حوادث در کمتر از طرفه العین واقع می شود و این نشانه قدرت و عظمت پروردگار عالم

1- . نهج البلاغه: 2 / 124.
2- . سوره بقره: 260.
3- . حقّ الیقین: 2 / 98 - 99.