عقیده یک مسلمان صفحه 162

این گونه حوادث این اعتقاد قدیمی را که دست مکافاتی در کار است که به شکل مرموز، امّا به صورت قاطع و کوبنده، عمل می‌کند، در افکار هم چنان زنده نگه می‌دارد.

بالاخره «چهارمین» دادگاه، دادگاههای رسمی و عادی بشری است که دایره عمل آن محدود است یعنی همه کارهای خلاف به گوش او نمی‌رسد و اگر برسد نمی‌تواند همه را بدون اشتباه به مجازات خود برساند، و بسیارند کسانی که با مخفی کردن عمل خلاف یا صحنه سازی از دست آن فرار می‌کنند و هرگز مجازات نمی‌شوند.

دادگاههای خصوصی

درست است که این «محکمه‌های چهارگانه» در برابر ما وجود دارد امّا اگر درست از یک یک آنها به دقّت دیدن کنیم خواهیم دید که بر سر در همه آنها این جمله نوشته شده «این محکمه خصوصی است و تنها به بعضی جرائم رسیدگی می‌کند».

خصوصی بودن این دادگاهها نیازی به بحث ندارد زیرا دادگاههای رسمی که تکلیفش- چنان که گفتیم- روشن است و دامان همه گناهکاران و خلافکاران را نمی‌تواند بگیرد، و اگر می‌گرفت و داد همه مظلومان را از ستمگران باز می‌ستاند امروز جهان در آتش ظلم و ستم و جنگ و کشتار نمی‌سوخت.

و امّا دادگاه مکافات آن هم جنبه عمومی و همگانی ندارد، گویا تنها یک برنامه تربتی است، و هشداری است به عموم افراد از طریق نشان دادن نمونه‌ها، و به همین دلیل افرادی را می‌بینیم که هرگز گرفتار آن نشده‌اند.

و امّا دادگاه «آثار طبیعی عمل» آن نیز جنبه عمومی ندارد زیرا شعاع آن معمولًا گناهانی را در بر می‌گیرد که جنبه همگانی به خود گرفته، و یا اگر یک فرد آن را مرتکب شود باید مدّتی طولانی به آن عمل ادامه دهد، تا ریشه کند، و جوانه زند، و میوه تلخ و شوم آن آشکار گردد. بنابراین بسیاری از گنهکاران و بسیاری از گناهان از قلمرو قضاوت آن بیرونند باقی