عقیده یک مسلمان صفحه 42

شاخه‌های توحید

دانشمندان ما «توحید» را با یک معنای وسیع مورد مطالعه قرار داده‌اند و برای آن چهار مرحله قائل شده‌اند.

1- توحید ذات

2- توحید صفات

3- توحید افعال

4- توحید عبادات

1- توحید ذات

منظور از توحید ذات این است که خداوند ذاتی است که هیچ گونه مثل و مانند و شبیه برای او نیست یعنی «ذاتی است از هر جهت بی نظیر» و از هیچ گونه اجزایی هم ترکیب نیافته و به اصطلاح از هر جهت بسیط است، همان گونه که در بحث قبل به آن اشاره شد.

2- توحید صفات

منظور از توحید صفات خداوند این است که همه صفات او به یک چیز بازگشت می‌کنند، و گفتیم که تعدّد صفات او ساخته فکر ماست، این ما هستیم که آن حقیقت واحد و یگانه را از دریچه‌های مختلف می‌بینیم.

گاهی از دریچه توانایی به او نگاه می‌کنیم و می‌گوییم او بر همه چیز قادر است، و گاهی از دریچه حضور او در همه جا به او می‌نگریم و می‌گوییم او از همه چیز باخبر و به همه چیز عالم است، ولی در حقیقت او یک ذات بی‌پایان و بی‌نهایت از هر جهت است که ما از «دیدهای مختلف عقلی» به او نگاه می‌کنیم.

3- توحید افعال

منظور از «توحید افعال» این است که تمام کارهای دو جهان به ذات خدا باز می‌گردد و هر موجودی هر گونه خاصیّتی دارد از اوست، سوزندگی آتش، درخشندگی آفتاب، زیبایی گل، درمان بخشیدن داروها