دروس اعتقادی صفحه 38

و آنچه در اثر تکرار در انسان به وجود آمده و عادت انسان گردیده، بدیهی است که همه جایی و همگانی نیست و محو شدنی هم می باشد؛ مثلاً می دانیم علم جویی و علاقه به کمال، فطری است یعنی نهاد هر انسانی کشش به سوی علم و کمال دارد و حسن و نیکی آن را می یابد بدون این که إستدلالی برای این مطلب تنظیم نموده و ارائه دهد ولی علاقه بشر به نوشیدن چای در اول صبح، علاقه ای است که در اثر تکرار به وجود آمده و انسان به آن معتاد شده است و این اعتیاد نه همه جایی و نه همگانی و نه غیرقابل زوال است.

به بیان دیگر بعضی از ادراکات انسان در اثر استدلال و به وسیله واسطه قرار دادن مقدماتی بدست می آید مانند همه مطالبی که بدون استدلال برای انسان درک نمی شود ولی قسمتی از ادراکات انسان از واسطه بودن استدلال بی نیاز است و خودبخود برای انسان روشن و بدیهی است و ندای وجدان و یافت ضمیر او به آن حکم می کند و او را می یابد و این یافت و وجدان از یافت های حضوری روح است و هر استدلالی قبولش به چنین یافتی باید منتهی شود و این یافت بالذّات و خودبخود دلیل است و نیاز به دلیل دیگری ندارد.

این چنین است شناخت ارزش علم و عدل و قبح ظلم و ستم و امثال آن از اموری که فطری است با توجّه به آنچه گفته شد، می گوییم فطرت انسان، خداجو است و حقیقتی دانا و توانا و حکیم را می یابد و این جاذبه معنوی، میان کانون دل و قلب انسان از طرفی و مبدأ هستی و کمال مطلق از طرف دیگر چنان استوار و پایدار است که هرگز محو شدنی نیست و آن کس هم که به ظاهر إنکار کند ندای باطن او گواه وجود حضرت حق