تقیه صفحه 27

ص:34

در تقیّۀ مسلمان از مسلمان هم وجود دارد؛ همچنان که در تقیّۀ مسلمان از مشرک هم وجود دارد.

یکی از دانشمندان اهل سنّت به این مطلب اشاره کرده و نوشته است:

«حکم چهارم: آیه دلالت دارد بر این که تقیّه در برابر کفّاری که غالب هستند، حلال می باشد، ولی مذهب شافعی معتقد است که اگر حالت بین مسلمانان، همان حالت بین مسلمانان و مشرکان باشد، برای حفظ جان، تقیّه حلال می شود». (1)

علاوه بر این، تقیّه یک روش عقلایی همگانی است و معنا ندارد که آن را مختص به یک ظالم بدانیم. چه بسا علّت اختلاف بر سر تقیّۀ مسلمانی از مسلمان دیگر، یک مسالۀ عاطفی باشد؛ یعنی وقتی که مکتب خلفا قایل به شرعی بودن حکومت اموی و عبّاسی اند و اطاعت از امیر - چه امیر خوب و چه امیر گنهکار را - واجب می دانند؛ پس طبیعی است که فعّالیّتهای مخالفان این دو حکومت را، فعّالیّتهای غیر شرعی بدانند و تقیّه را هم - که شیعیان در راستای مخالفت با آنان بدان عمل کرده اند - یک روش غیر شرعی معرّفی کنند. در این صورت، بحث از موضوع تقیّه و ادلّه و اقسام آن، خارج می شود و به یک بحث اساسی، در مورد مشروع بودن حکومت، تبدیل می گردد