اندیشه اسلامی جلد 2 صفحه 145

تعبیر می گردد. شاهد آن تفاوت، آیه ی«فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا»(1) است که دو واژه عدل و قسط کنار هم آمده است و طبیعتاً باید این دو، متفاوت باشند.

قسط، اجرا و تحقق عدل است و پیامدش نیز تطبیق عدل بر موارد و جایگاه های خارجیش می باشد، پس قسط، عدلی است که ظهور یافته و محسوس گشته است و از همین روی ترازو کردن اشیا را قسط گویند(2)، چون عدل و تعادل را به صورت آشکار نمایش می دهد(3).

2. زمینه سازان قیام حضرت مهدی(عج) در روایات

برخی از احادیث که در منابع روایی شیعه و سنی آمده، بیانگر آن است که مردمانی از مشرق به پا می خیزند و زمینه برای نهضت جهانی حضرت مهدی(عج) فراهم می سازند: «یخرج ناسٌ من المشرق فیوطّئون للمهدی(سلطانه)».(4) و«المهدی(عج) و اصحابه یملّکهم الله مشارق الارض و مغاربها... حتی لا یُری اثر للظلم»(5) و«لاتذهب الدنیا حتی یملّک العربَ رجلٌ من اهل بیتی یواطیء اسمه اسمی».(6)

یادآوری این احادیث و... می تواند امید به چشم انداز روشن آینده را در دل ها زنده گرداند و منتظران منجی حقیقی عالم را به پرورش صفاتی نیکو رهنمون گردد. براساس این روایات، زمینه سازان ظهور و حضور مصلح کل، از مبارزه با دشمنان به ستوه نمی آیند(7) و کشته شدگان از آن ها شهیدان راه خدا به شمار می روند.(8) دل آن ها همچون پاره های آهن است(9) که تندبادهای حوادث، آن را نمی لرزاند و ترس و واهمه را به خود نمی پذیرد. قرآن در این زمینه چه تعبیر جالب و بیان معجزه آسائی داشته می فرماید:”إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَلَیْسَ الصُّبْحُ بِقَرِیبٍ”(10) و باز

1- - حجرات، 9.
2- - حدید، 25.
3- - ابی هلال عسکری، معجم الفروغ اللغویه، 428.
4- - ابن ماجه القزوینی، سنن ابن ماجه، ج2، ص1368 و مجلسی، بحارالأنوار،51/87.
5- - علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج2، ص87 و عبدعلی العروسی، تفسیر نور الثقلین، ج3، ص506.
6- - صحیح الترمذی، محمد ترمذی، ج2، ص46، 1342.
7- - ابن ماجه، سنن ابن ماجه، ج2، ص1366.
8- - محمد نعمانی، الغیبه، ص273.
9- - یوسف مقدسی شافعی، عقد الدرر، ص129.
10- - هود،81.