اندیشه اسلامی جلد 2 صفحه 166

آن ها با پیامبر(صلی الله علیه و آله) و اهل بیت(علیه السلام) او، بعد از وفات امام عصر(عج)(مرگ طبیعی آن حضرت طبق نظر شیخ مفید است(1)،

نه شیخ صدوق(2)) و گروه دوم رجعت کفار محض و معاند و مقصر- نه قاصر- است و گروه سوم رجعت اصحاب قصاص است.(3)

منظور کسانی اند که قصاص به آن ها تعلق دارد، چه قاتل باشند و چه مقتول. آن وقت مقتول، قاتل را قصاص می کند. طبرسی گوید: در عصر ظهور مؤمنان مح_ض و ست_مگران خال_ص (کافر) زن_ده می شوند، در نتیجه مؤمن از کافر انتقام می گیرد.(4)

عده ای رجعت را مانند تناسخ می دانند(5) که صحیح نیست، زیرا رجعت بازگشت روح به بدن اولی آن است، ولی در تناسخ روح پس از نوعی از تکامل، بازگشت به بدن دیگری دارد که خود، روح دارد، در نتیجه یک بدن دو روح پیدا می کند و آن، وحدت کثیر و کثرت واحد است و اگر آن بدن، نفس نداشته باشد، نفس و روحی که به تجرد و فعلیت رسیده است محال است به بدن دیگری که مادی و بالقوه است تعلق گیرد. اساساً حرکت در نظام عالم از قوه به فعل است، نه از فعل به قوه و به یک حالت قهقرایی و واپس گرایی و ارتجاعی.

3. رجعت در قرآن و روایات

از صریح ترین دلایل سمعی در مورد رجعت، کلام خداوند است که می فرماید:”وَ إِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَیْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّهً مِّنَ الْأَرْضِ تُکَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ کَانُوا بِآیَاتِنَا لَا یُوقِنُونَ * وَ یَوْمَ نَحْشُرُ مِن کُلِّ أُمَّهٍ فَوْجًا مِّمَّن یُکَذِّبُ بِآیَاتِنَا”(6)؛ چون عذاب برای مشرکین و کفار (در آستانه رستاخیز) واجب شود، برای آنان جنبنده ای (که منظور از جنبده علی(علیه السلام) است که در زمان قیام قائم آل محمد رجعت می کند) از زمین بیرون آوریم تا با آن ها تکلم کند که مردم به آیات ما، که همان نشانه های وجود و صفات خداوند است یقین نمی کردند و ایمان نمی آوردند و در آن روز از هر قومی، دسته ای را که آیات ما را تکذیب می کنند، محشور می کنیم.

چون مشرکین و کفار ایمان به آیات خدا و پیامبر و معاد نمی آوردند و استعدادشان در این

1- - شیخ مفید، تصحیح الاعتقاد، ص 132.
2- - شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، 2/585، ح 1392.
3- - حمّود، الفوائد البهیه، ج2، ص377.
4- - طبرسی، جوامع الجامع، ذیل آیه83 سوره نمل.
5- - احمد امین، فجر الاسلام، ص 227، بی تا.
6- - نمل،82 و83.