کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 109

ص:109

تمسّک همۀ مسلمین به آن فرقۀ حق و موجب وحدت اعتقادی و عملی مسلمانان است. حال به معرفی دلایل عقلی و نقلی مکتب تشیع در اثبات حق بودن آن و اثبات امامت ائمۀ دوازده گانه و مرجعیت و حجیت علمی و عملی اهل بیت پیامبر (صلّی الله علیه وآله) می پردازیم.

ضرورت امامت

دلیل عقلی

کلیات

در مباحث فلسفۀ نبوت علل گوناگون نیاز بشر به پیامبران را ذکر کردیم. حال سخن در این است که همان نیازهایی که موجب فرستادن پیامبران شد، بعد از پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) هم تا قیامت باقی است و از این رو لازم است که خداوند از سوی خود رهبرانی را بعد از رسول اکرم (صلّی الله علیه وآله) تعیین و معرفی نماید تا مانند پیامبران، همان وظایف را عهده دار شوند و همان نیازها را برطرف نمایند. در واقع پیامبران در دوران نبوت خود سه وظیفۀ اصلی را بر عهده دارند:

الف) پیام وحی را به مردم برسانند و به ویژه اگر صاحب شریعت و کتاب آسمانی باشند، آن را در اختیار مردم قرار دهند.

ب) مردم را در همۀ ابعاد زندگی که به رشد و کمال آن ها مربوط می شود، مورد هدایت و تعلیم قرار دهند.

ج) اگر امکان آن فراهم شود، حکومتی عادلانه تشکیل دهند تا اهداف بعثت به طور کامل تر تحقق یابد.

از آن جا که نبوت به پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) ختم شده است، وظیفۀ اول برای امامان وجود ندارد، هرچند که ارتباط آنان با پروردگار و عوالم بالا نه به صورت وحی نبوی، بلکه به نحوی دیگر برقرار است. اما دو وظیفۀ دیگر که مستلزم داشتنِ مقام نبوت نیست، برای پیشوایان بعد از پیامبر اکرم (صلّی الله علیه وآله) برقرار است زیرا نیاز مردم به هدایت و تعلیم از سوی خدا و تشکیل حکومت عادلانه همانند گذشته وجود دارد. بنابراین می توان گفت که فلسفۀ ضرورت بعثت پیامبران وجود امامان بعد از پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) را ایجاب می کند و به بیان دیگر فلسفه ضرورت امامت همان فلسفۀ ضرورت نبوت است. حال به توضیح مبسوطتر این دلیل کلی می پردازیم.

ضرورت وجود امامان معصوم بعد از پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله)

در دروس قبل گفتیم که پیامبران برای این مبعوث شده اند تا در امور نظری حقایق عالم هستی را به انسان تعلیم دهند و در امور عملی، موازین و معیارهای اخلاقی و راه های تزکیه و تربیت نفس را به او معرفی کنند؛ همچنین انواع اختلافات فکری و اجتماعی را برطرف نمایند و انسان را از رضای خالق در تمام زمینه ها مطلع کنند و از طریق مجموع این تعالیم، حجت را بر آدمیان تمام نمایند.

حال از پرسش های اصلی این است که آیا بعد از پیامبر اسلام تا قیامت، مردم به امور یادشده نیازمندند یا خیر و اگر این نیاز مانند گذشته باقی است آیا لازم است که خداوند این نیازها را برطرف نماید یا نه و اگر لازم است چگونه این نیازها باید برطرف شود؟ شکی نیست که نیازهای یادشده به قوت خود باقی است. آیا می توان ادعا کرد که از وفات پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) به بعد، مردم جهان دیگر هیچ احتیاجی به شناخت