کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 128

ص:128

1- . مسند، مسند الشامیین، احمد بن حنبل حدیث واثله بن اسقع. احمد بن حنبل در مواضع متعدد دیگری از مسند خود نیز شبیه این روایات را دربارۀ آیه تطهیر و معرفی مصادیق اهل بیت می آورد. احمد محمد شاکر، در شرح مسند احمد بن حنبل به صحت بعضی از این احادیث تصریح می کند. از جمله ذیل روایتی در مسند احمد بن حنبل، مسند بنی هاشم، بدایۀ مسند عبد الله بن العباس در شمارۀ 3062، که در آن پیامبر یک بار دیگر علی و فاطمه و حسن و حسین را مصداق این آیه ذکر می کند، می گوید: «إِسناده صحیح». حاکم نیشابوری هم در المستدرک، باب مناقب اهل رسول الله (صلی الله علیه وآله)، حدیث بالا را با معیارهای بخاری و مسلم صحیح دانسته است. همچنین بیهقی در السنن الکبری (جزء 2، ص 152) شبیه همین حدیث را از واثله آورده است.
2- . مسند، احمد بن حنبل، باقی مسند الانصار، حدیث ام سلمه زوج النبی (صلی الله علیه وآله).
3- . همان گونه که کمی قبل اشاره شد، در روایاتی اندک از اهل سنت، ام سلمه هم جزو اهل بیت شمرده شده است. اما حتی مضمون بعضی از این روایات، به فرض آن هم که صحیح باشند، نشان می دهد که وی داخل معنای اهل بیت به معنای خاص آن نیست. از جمله در مسند احمد بن حنبل، باقی مسند الانصار، حدیث ام سلمه می خوانیم که ام سلمه می گوید که: «پیامبر (صلی الله علیه وآله)، ردای خود را دور علی و فاطمه و حسن و حسین پیچید و سه بار این جمله را تکرار کرد که خدایا اینان خاندان من هستند، هرگونه آلودگی را از آنان بردار و آن ها را به طور کامل پاک و مطهر گردان». ام سلمه می گوید: «پرسیدم یا رسو ل الله، آیا من از خاندان شما نیستم؟» حضرت فرمود: «بلی، داخل ردای من شو». من هم بعد از آن که دعای پیامبر دربارۀ علی و دو فرزندش و فاطمه تمام شد، داخل آن شدم». از این عبارت ام سلمه که می گوید: «من بعد از دعای پیامبر، داخل ردای او شدم»، معلوم می شود که آیۀ تطهیر و دعای پیامبر، فقط اختصاص به آنان داشته است و ام سلمه مشمول آیۀ تطهیر و دعای خاص پیامبر برای پاک بودن آنان از هرگونه گناه و آلودگی و به عبارت دیگر برای عصمت کامل وی نمی شود؛ چرا که در غیر این صورت پیامبر در همان زمان که ردای خود را بر آن چهار تن پوشاند، ام سلمه را هم فرا می خواند و داخل آن می کرد و سپس برای همۀ آنان دعا می کرد. پس معلوم می شود که اصطلاح اهل بیت در آیۀ تطهیر، معنایی بسیار خاص دارد که فقط دربارۀ آن چهار تن صادق بوده است. اما از آن جا که ام سلمه حقیقتاً مؤمنی صالح و در حدّ خود از گناه و آلودگی به دور بوده است، پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) علاوه بر آن معنای خاص، برای اصطلاح اهل بیت و تطهیر، معنایی عام تر قائل شده و از این رو وی به عنوان همسر باتقوای پیامبر، مصداق اهل بیت او شمرده شده است. به همین معنای عام است که در روایات شیعه گفته شده است: «سلمانُ منّا اهلَ البیت»؛ سلمان جزو ما اهل بیت است. بنابراین، بر اساس احادیث معتبر اسلامی، اهل بیت به معنای خاص آن، که مستلزم عصمت و برگزیدگی آنان است، فقط شامل حضرات علی و فاطمه و فرزندان معصوم آن ها می شود. اگر تمام همسران پیامبر، مصداق اهل بیت در آیۀ تطهیر بودند، قطعاً روایاتی در این مورد وجود می داشت، در حالی که نه تنها حتی در روایات اهل سنت هم چنین چیزی وجود ندارد، بلکه احادیثی هم در منابع آنان، این نظر را کاملاً رد می کند؛ به عنوان نمونه:

بنابراین، از مجموع روایات یادشده، حتی در منابع اهل سنت، این حقیقت مسلم است که در زمان پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله)، علی و فاطمه و حسنین (علیهم السلام) به طور قطع مصداق اهل بیت و مشمول آیۀ تطهیر بودند و حتی آن احادیثی هم که در این منابع، بعضی از همسران حضرت رسول (صلی الله علیه وآله) را جزو اهل بیت معرفی می کند، باز هم آن چهار تن را مصداق آیۀ تطهیر و اهل بیت می داند. حتی یک روایت معتبر در متون اهل سنت هم وجود ندارد که آنان را از شمول آن خارج بداند و به این ترتیب تمام فضایلی که پیامبر در مواضع دیگر در مورد اهل بیت خود معرفی کرده است، دربارۀ آنان صادق است. بنابراین، اگر در مورد مصادیق اهل بیت در آیۀ تطهیر، اختلافی وجود دارد، بر سر این است که آیا غیر از آنان هم کسان دیگری، مانند همسران پیامبر، مشمول آیه هستند یا خیر، وگرنه در مورد علی و فاطمه و حسنین (علیهم السلام) اختلافی وجود ندارد. بعضی از دانشمندان بزرگ اهل سنت به این مطلب تصریح کرده اند؛ از جمله ابن کثیر در تفسیر خود، ذیل آیۀ تطهیر می گوید:

اگر کسی بگوید که منظور (از اهل بیت در آیۀ تطهیر) فقط همسران پیامبرند و شامل غیر آنان نمی شود، این سخن اشکال دارد؛ زیرا احادیث واردشده دلالت دارد که مراد آیه عام تر از آن است.

سپس وی احادیث بسیاری را نقل می کند که بر آنچه گفته شد، دلالت می کند.

3. آیۀ مباهله و افضلیت اهل بیت

فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّهِ عَلَی الْکاذِبِینَ 1

(ای پیامبر)، اگر بعد از دانشی که (دربارۀ حضرت مسیح) به تو رسیده است، (باز هم از میان مسیحیان) کسانی با تو محاجه کردند (و سخن تو را نپذیرفتند)، به آن ها بگو که بیایید ما فرزندان خود را دعوت می کنیم و شما هم فرزندان خود را، ما زنان خود را