- جلسه اول: دلایل ضرورت بعثت انبیاء (1) 1
- نبوت عامّه 1
- مقدمه 1
- نبوت 1
- هدف از آفرینش انسان 2
- اشاره 5
- اهداف خاص بعثت انبیا در قرآن 5
- 1. تعلیم دانش 5
- چکیده 7
- اشاره 10
- مروری بر مباحث پیشین 11
- 3. رفع اختلاف 11
- نکتۀ اول 12
- دو نکته 12
- نکتۀ دوم 13
- 4. عمل به رضای الهی 16
- اشاره 16
- 1. خارج کردن انسان ها از تاریکی ها و هدایت آن ها به سوی نور 17
- اهداف کلی بعثت انبیا در قرآن 17
- اشاره 17
- چکیده 18
- 2. اتمام حجت بر انسان ها 18
- اشاره 20
- دو نظریۀ کلی دربارۀ رابطۀ دین و دنیا 21
- الف) انکار رابطۀ دین و دنیا 21
- مروری بر مباحث پیشین 21
- اشاره 21
- رابطۀ دین و دنیا 21
- ب) پذیرش رابطۀ دین و دنیا 22
- اشاره 22
- نظریۀ صحیح دربارۀ رابطۀ دین و دنیا 22
- الف) دلایل ضرورت دخالت دین در امور دنیایی 22
- 1. توجه به هدف آفرینش انسان 22
- اشاره 22
- 2. عمل به رضای الهی 23
- 3. رفع اختلاف 23
- ب) دلیل وقوع دخالت دین در امور دنیایی 24
- دین و حکومت 25
- نحوۀ دخالت دین در امور دنیایی 26
- تعالیم پراکنده یا طرح و برنامۀ کامل و منسجم؟ 27
- جمع بندی و نتیجه گیری 27
- چکیده 28
- اشاره 30
- راه های شناختن پیامبر راستین 31
- مروری بر مباحث پیشین 31
- معجزه و ویژگی های آن 32
- منکران اعمال خارق العاده 33
- تفاوت معجزات پیامبران با اعمال خارق العادۀ دیگران 36
- فاعل حقیقی معجزه 37
- چگونگی دلالت معجزه بر نبوت پیامبران 37
- پاسخ 39
- چکیده 42
- اشاره 44
- معنای اصطلاحی عصمت 45
- معنای لغوی عصمت 45
- مروری بر مباحث پیشین 45
- دیدگاه اجمالی فرقه های اسلامی دربارۀ عصمت پیامبران 45
- اقسام و مراحل عصمت 46
- اشاره 47
- اشاره 47
- 3. ضرورت عصمت در اعتقادات 47
- 1 و 2. ضرورت عصمت در دریافت و ابلاغ وحی 47
- 4. ضرورت عصمت در قول و فعل شخصی 47
- اشاره 48
- دلایل عقلی عصمت پیامبران در قول و فعل شخصی 48
- دلیل اول: جلب اعتماد مردم 48
- دلیل دوم: رفع خطای مردم 48
- دلیل سوم: رفع اختلاف مردم و اتمام حجت بر آنان 49
- دلیل چهارم: رفع بلاتکلیفی مردم 49
- اهمیت و جایگاه عصمت قول و فعل شخصی پیامبر 51
- اشاره 54
- دلایل نقلی عصمت پیامبران در قول و فعل شخصی 54
- دلیل اول: دستور به اطاعت بی قید و شرط از پیامبر 54
- دلیل دوم: مصونیت مُخلَصان از اغوای شیطان 55
- دلیل سوم: هدایت یافتگی پیامبران 55
- دلیل چهارم: مقام امامتِ بعضی پیامبران 56
- چکیده 57
- دلیل پنجم: مصونیت پیامبر اکرم (صلّی الله علیه وآله) از هرگونه لغزش 57
- مروری بر مباحث پیشین 59
- اشاره 59
- اهداف درس 59
- منشأ عصمت 59
- نظریات مربوط به منشأ عصمت 59
- منشأ عصمت در دریافت وحی 60
- منشأ عصمت در ابلاغ وحی 60
- منشأ عصمت در قول و فعل شخصی 61
- اشاره 61
- منشأ عصمت در اعتقادات پیامبران 61
- الف) منشأ جبری محض برای عصمت در قول و فعل شخصی 62
- ج) منشأ دوگانه (لطف الهی و اختیار پیامبر) برای عصمت در قول و فعل شخصی 62
- ب) منشأ اختیاری محض برای عصمت در قول و فعل شخصی 62
- 1. تأیید و کمک به وسیلۀ ملائکه و به ویژه روح القدس 63
- نقش خداوند در عصمت 63
- اشاره 63
- 2. یاری و لطف الهی در خودداری انبیا از لغزش ها 65
- 3. اعطای شرح صدر و خُلق خوش به پیامبران 66
- 4. خلقت پاک 67
- چکیده 67
- اشاره 70
- مروری بر مباحث پیشین 71
- پاسخ به دو سؤال مهم 71
- سؤال اول و پاسخ آن 71
- شواهد روایی 72
- سؤال دوم و پاسخ آن 73
- 1. تأیید مؤمنان به وسیلۀ روحی خاص و روح القدس 73
- اشاره 73
- 2. اعطای بینش و معرفت خاص به مؤمنان 74
- ترک اولای پیامبران 76
- معنای دقیق عصمت، مصونیت از گناه و خطاهای مطلق 77
- مقام چهارده معصوم (علیهم السلام) 78
- اشاره 80
- نبوّت خاصه 81
- مروری بر مباحث پیشین 81
- اعجاز قرآن 82
- اعجاز قرآن از نظر سبک ادبی 83
- اشاره 83
- عجز از مقابله به مثل با قرآن 84
- اشاره 85
- اعجاز قرآن از نظر اخبارهای غیبی 85
- پیروزی سپاه روم بر ایران 86
- کافر مردن ولید بن مغیره 86
- کافر مردن ابو لهب و همسرش 86
- مصونیت قرآن از تحریف 88
- پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 88
- بازگشت پیامبر به مکه 89
- ورود به مسجد الحرام و فتح مکه 90
- عجز بشر از مقابله به مثل با قرآن 90
- چکیده 91
- اشاره 92
- مقدمه 93
- مروری بر مباحث پیشین 93
- اعجاز قرآن از نظر علوم طبیعی 93
- اشاره 94
- نمونه هایی از اعجاز علمی قرآن 94
- حرکت زمین 94
- نیروی جاذبه 96
- حرکات طولی و دورانی خورشید 96
- زوجیت در گیاهان و سایر موجودات 97
- نقش کوه ها در زمین 98
- اشاره 100
- معجزات دیگر پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله) 100
- معراج 101
- اِخبار از غیب 102
- شکافتن ماه (شق القمر) 103
- چکیده 104
- اشاره 106
- ضرورت بحث از امامت 107
- امامت عامه 107
- اشاره 107
- مروری بر مباحث پیشین 107
- ضرورت پی جویی از فرقۀ ناجیه 108
- حدیث «افتراق الاُمه» 108
- دلیل عقلی 109
- ضرورت امامت 109
- ضرورت وجود امامان معصوم بعد از پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) 109
- کلیات 109
- اشاره 110
- اشکالات مخالفان امامت 110
- پاسخ 111
- اشاره 111
- اشکال اول: قرآن برای هدایت کافی است. 111
- اشکال دوم: «قرآن و سنّت» برای هدایت کافی است. 112
- اشکال سوم: «قرآن و سنّت و صحابه» برای هدایت کافی است. 114
- چکیده 115
- نتیجه گیری 115
- اشکال چهارم: قرآن، سنّت، سیرۀ صحابه و علمای دینی برای هدایت کافی است. 115
- اشاره 118
- مقدمه 119
- امامت در قرآن 119
- مروری بر مباحث پیشین 119
- دیدگاه قرآن دربارۀ مقام امامت 120
- اوصاف امامان در قرآن 121
- 1. علم کامل عالمان الهی به قرآن 121
- اشاره 122
- 2. آیۀ تطهیر و عصمت اهل بیت 122
- منظور از اهل بیت در این آیه چه کسانی هستند؟ 123
- تفسیر اول: اهل بیت، همان همسران پیامبرند. 123
- تفسیر دوم: منظور از اهل بیت، تمام مردان و زنان خاندان پیامبر است. 125
- تفسیر سوم: منظور از اهل بیت (در زمان پیامبر)، حضرت علی و فاطمه و حسن و حسین (علیهم السلام) هستند. 125
- 3. آیۀ مباهله و افضلیت اهل بیت 128
- چکیده 130
- اشاره 132
- دلالت آیه 133
- 4. آیۀ اولی الأمر، عصمت و علم آنان 133
- اشاره 133
- مروری بر مباحث پیشین 133
- عصمت اولی الأمر 133
- مصادیق اولی الأمر 135
- شأن نزول آیه 138
- اشاره 138
- دلالت آیه 139
- پاسخ به یک اشکال: نیامدن نام ائمۀ دوازده گانه در قرآن 140
- چکیده 143
- اشاره 146
- مروری بر مباحث پیشین 147
- مقدمه 147
- اهمیت تعیین جانشین برای پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) 147
- امامت در احادیث پیامبر اسلام (صلّی الله علیه وآله) 149
- حدیث یوم الإنذار (یوم الدار) 150
- اشاره 152
- اشکالات اهل سنت به دلالت حدیث منزلت 152
- حدیث غدیر 154
- اشاره 154
- دلالت حدیث غدیر 155
- صدور حدیث غدیر 155
- اشکالات اهل سنت به دلالت حدیث غدیر 156
- چکیده 160
- اشاره 164
- مروری بر مباحث پیشین 165
- حدیث ثقلین 165
- متن و سند حدیث ثقلین 165
- مصادیق اهل بیت در حدیث ثقلین 167
- صدور و سند حدیث سفینه 171
- دلالت حدیث سفینه 171
- نتیجۀ اول: معرفی فرقۀ ناجیه 173
- اشاره 173
- داخل بودن حتمی اهل بیت در فرقۀ ناجیه 176
- اشاره 176
- نتیجۀ دوم: مشخص شدن منشأ پیدایش شیعه 177
- چکیده 178
- اشاره 180
- مروری بر مباحث پیشین 181
- تولد و غیبت صغرای حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) 181
- امامت خاصه 181
- مهدویت 181
- اشاره 182
- فلسفۀ کلی غیبت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) 182
- 1. مجازات مردم و نیز حفظ جان حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) 182
- 3. امتحان الهی و تمییز مؤمنان خالص و واقعی 183
- 2. نومید شدن مردم از حکومت های بشری و کسب آمادگی و لیاقت برای درک حضور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) 183
- فلسفۀ و ویژگی های غیبت صغری 184
- ارتباط با حضرت از طریق نایبان خاص در غیبت صغری 184
- اشاره 184
- ویژگی های غیبت کبری و تفاوت آن با غیبت صغری 185
- معنای غیبت و ظهور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) 185
- ظهور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) 186
- اهداف ظهور و ویژگی های حکومت جهانی امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) 188
- اشاره 200
- مروری بر مباحث پیشین 201
- منجی موعود از دیدگاه ادیان 201
- اشاره 206
- مهدی موعود از دیدگاه اهل سنت 206
- دیدگاه های مشترک شیعه و اهل سنت دربارۀ مهدی موعود 206
- دیدگاه های اختلافی شیعه و اهل سنت دربارۀ مهدی موعود 208
- 2. خداپرستان 211
- 1. ملحدان و منکران خدا 211
- اشاره 211
- 4. اهل سنت و وهابیان 212
- 3. یهودیان و مسیحیان 212
- ولایت تکوینی ائمه (علیهم السلام) 214
- اشاره 214
- 1. وساطت در فیض 215
- 3. امکان ارتباط روحی و معنوی مردم با امام معصوم 218
- 4. مشمول دعای امام شدن 219
- 5. امکان مشاهده و ارتباط حضوری و مستقیم با امام در زمان غیبت 219
- چکیده 222
- معرفی چند نرم افزار و سایت اینترنتی در موضوع مهدویت 224
- معرفی منابعی در موضوع امامت برپایه منابع اهل سنت 225
- نرم افزارها و سایت های اینترنتی 226
- نکاتی دربارۀ منابعی که در این مجموعه دروس از آن ها استفاده شده است 227
- ضمیمه 228
ص:131
1- . صحیح مسلم، کتاب فضایل الصحابه، باب فضایل علی بن ابی طالب؛ سنن ترمذی، کتاب المناقب، باب مناقب علی بن ابی طالب؛ ترمذی در ذیل این حدیث، آن را حَسَن و صحیح خوانده است؛ همچنین کتاب تفسیر القرآن، باب سورۀ آل عمران؛ مسند احمد بن حنبل، مسند العشره، مسند ابی اسحاق سعد بن ابی وقاص؛ المستدرک علی الصحیحین حاکم نیشابوری؛ کتاب معرفه الصحابه، باب مناقب اهل رسول الله (صلی الله علیه وآله)؛ حاکم نیشابوری این حدیث را با معیارهای بخاری و مسلم صحیح می داند. سیوطی در تفسیر الدر المنثور همین حدیث را با احادیث دیگری با همین مضمون از منابع مختلف روایی، در ذیل آیۀ مباهله نقل کرده است. بیهقی در السنن الکبری (جزء 7، ص 63) چند روایت به همین مضمون ذکر کرده است. دانشمندانی از شیعه نیز این احادیث را از منابع اهل سنت گردآوری کرده اند؛ از جمله: در کتاب احقاق الحق، اثر قاضی شوشتری، (جلد 3، از صفحۀ 46 تا 76) عبارات حدود شصت نفر از علمای بزرگ اهل سنت از کتب خود آنان ذکر شده است که بر اساس روایات پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) در آن ها تصریح شده است که حضرت رسول (صلی الله علیه وآله) در روز مباهله علی و فاطمه و حسنین (علیهم السلام) را به عنوان اهل بیت خود، با خود همراه برد. وی در جلد نهم، ص 91-70 و جلد بیست و دوّم، از صفحه 33 تا 54 نیز موارد زیاد دیگری را افزوده است. غیر از منابعی که ذکر کردیم، اسامی بعضی دیگر از این علمای بزرگ و آثار آنان عبارت اند از: تفسیر طبری، تفسیر فخر رازی، تفسیر روح المعانی از آلوسی، تفسیر الجامع از قرطبی، تفسیر الجواهر از طنطاوی، تفسیر کشاف از زمخشری، اسباب النزول از نیشابوری، تفسیر بیضاوی، الاصابه از ابن حجر عسقلانی و جامع الاصول از ابن اثیر..
به تصریح روایات شیعه و سنی، تنها کسانی که ادعا کرده اند که علم کامل به قرآن دارند، امامان دوازده گانۀ شیعه و حضرت فاطمۀ زهرا (علیهم السلام) هستند و در عمل هم ادعای خود را ثابت کرده اند. در طول تاریخ، هیچ پرسش قرآنی و دینی از آنان نشده است که از پاسخ آن عاجز مانده باشند.
آیۀ تطهیر، اهل بیت پیامبر را کسانی معرفی می کند که ارادۀ تکوینی خدا به این تعلق گرفته است که فقط آنان از هرگونه گناه و آلودگی به طور کامل پاک و مبرا و معصوم باشند.
منظور از اهل بیت در این آیه همسران پیامبر نیستند؛ زیرا: اولاً در آیه ضمیر جمع مذکر به کار رفته است. ثانیاً بعضی از همسران پیامبر، خطا و گناهانی داشته اند که با مقام عصمت در آیۀ تطهیر سازگار نیست. ثالثاً همسرانی مانند عایشه چنین فضیلتی را برای خود قائل نشده اند. رابعاً روایات خود اهل سنت، همسران پیامبر را صریحاً از مصداق آیۀ تطهیر و اهل بیت پیامبر، به معنای خاص آن، خارج دانسته اند.
بنابر احادیث متواتر شیعه و اهل سنت، اهل بیت در آیۀ تطهیر، در زمان پیامبر، علی و فاطمه و حسنین (علیهم السلام) هستند.
بر اساس آیۀ مباهله، پیامبر موظف شد که برترین و مقرب ترین افراد امت خود را، اعم از مرد و زن و کودک، برای مباهله با مسیحیان ببرد. تواریخ و روایات اهل سنت نشان می دهد که پیامبر در این جا هم همان چهار تن را که مصداق اهل بیت در آیۀ تطهیر بودند، با خود همراه برد.
دلیل این که بر خلاف ظاهر دستور آیه که الفاظ جمع به کار می برد، پیامبر افراد کمتری را با خود برد، این بود که در مقام واقعیت خارجی، این آیه مصادیق دیگری در عالم خارج ندارد وگرنه پیامبر موظف بود که آن ها را هم با خود ببرد. این نشان می دهد که آن چهار تن بالاترین و بافضیلت ترین افراد امت اسلام در آن زمان بودند.