کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 150

ص:150

کمالات الهی و فوق بشری آنان سود جسته است تا کسی نگوید که اگر پیامبر (صلّی الله علیه وآله) فلان لفظ و عبارت را به کار برده بود، به امر امامت معتقد می شدیم.

به طور کلی سخنان پیامبر (صلّی الله علیه وآله) را در معرفی جانشینان خود به دو دسته می توان تقسیم کرد:

1. بعضی از آن ها به معرفی حضرت علی (علیه السلام) به عنوان جانشین بی واسطۀ او اختصاص دارد. در این دسته روایات، گاه مستقیماً موضوع امامت وی مطرح شده است و گاه فضایل و کمالاتی دربارۀ او نقل شده است که به صراحت نشان می دهد که جز او کسی صلاحیت تصدی این مقام الهی را ندارد.

2. بعضی دیگر از احادیث نبوی به معرفی گروهی خاص می پردازد و همانند مورد قبل، یا از آن ها به عنوان جانشینان پیامبر (صلّی الله علیه وآله) نام برده می شود و یا کمالات الهی آنان به مردم معرفی می شود. در این گروه از روایات گاه تعبیر "اهل بیت" به کار رفته و گاه نیز به اسامی بعضی از آنان یا همۀ آنان تصریح شده است.

در این جلسه به معرفی دستۀ اول این احادیث که به امامت حضرت علی (علیه السلام) اختصاص دارد، می پردازیم و از بین روایات بسیار، به دلیل رعایت اختصار، به ذکر سه روایت

یوم الإنذار، منزلت و غدیر بسنده می کنیم.

حدیث یوم الإنذار (یوم الدار)

پیامبر اکرم بعد از مدتی دعوت مخفیانه، موظف شد که به دستور آیۀ وَ أَنْذِرْ عَشِیرَتَکَ الْأَقْرَبِینَ،1 نبوت خود را به نزدیکانش ابلاغ کند. بعد از دعوت از چهل نفر از آن ها، که غالباً از بزرگان جامعه بودند و پس از اطعام آنان پرسید:

«فَأَیُّکُمْ یُوَازِرُنی عَلَی هَذَا الْأَمْرِ، عَلَی أَنْ یَکُوْنَ أَخِی و...» (کدام یک از شما مرا در این امر نبوت یاری می کند تا برادر من و... باشد؟).

امام علی (علیه السلام) برخاست و اعلام آمادگی کرد(1). پیامبر (صلّی الله علیه وآله) هم دست بر گردن او گزارد و فرمود:

«إِنَّ هَذَا أَخِی وَ وَصِیِّی وَخَلِیْفَتِی فِیْکُم فَاسْمَعُوا لَهُ وَأَطِیعوا»؛ (این فرد، برادر و جانشین و خلیفۀ من در میان شما است. سخن او را بشنوید و از وی اطاعت کنید). حاضران به نشانۀ انکار و اعتراض برخاستند و با خنده و تمسخر به ابو طالب گفتند که محمد به تو دستور می دهد که از پسرت اطاعت کنی و به سخن او گوش دهی.(2)