کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 214

ص:214

فایده و نقش امام غایب و نحوۀ استفاده مردم از او در زمان غیبت

این سؤال همواره مطرح شده است که: "فایده و نقش امام معصوم، تعلیم معارف حقیقی کتاب و سنت، هدایت مردم و رفع اختلافات گوناگون آن ها است. حال امامی که حضور ندارد و غایب است چگونه می تواند نقش و فایده ای در هدایت مردم و انجام شئون و وظایف مربوط به امامت داشته باشد؟"

پاسخ(1): درست است که وظیفه و نقش امام معصوم، هدایت آشکار و ظاهری مردم است، ولی اوّلاً نقش امام، تنها به این هدایت ظاهری منحصر نمی شود و ثانیاً حتی همین نقش هم در زمان غیبت، به طور کامل تعطیل نیست و جلوه هایی از آن در این زمان وجود دارد. در روایات اسلامی، نحوۀ استفاده مردم از امام غایب به استفاده از خورشیدی که پشت ابر پنهان است، تشبیه شده است(2).

این تشبیه زیبا و پر معنا نشان می دهد همان طور که مردم، قرص خورشید را پشت ابر نمی بینند و مستقیماً از نور آن استفاده نمی کنند، ولی انسان و حیوان و گیاه و عالم طبیعت، از گرما و روشنایی آن غیرمستقیم بهره می برند، به همین نحو هم، مردم، به دلخواه خود، امام را نمی بینند و از هدایت ظاهری او به طور عمومی بهره نمی گیرند، ولی از انواع فیوضات او به گونه های مختلف سود می جویند. برای توضیح این مطلب و چگونگی بهره گیری از امام در زمان غیبت، ناگزیر از ذکر مقدمه ای دربارۀ نقش تکوینی و ولایت تکوینی وی در جهان هستیم.

ولایت تکوینی ائمه (علیهم السلام)

اشاره

باید به این نکته مهم توجه کرد که دیدگاه شیعه دربارۀ نحوۀ استفاده مردم از امام غایب مبتنی بر اعتقاد به ولایت تکوینی او است و تا وقتی این امر به درستی درک و پذیرفته نشود، آن دیدگاه نیز درک و پذیرفته نخواهد شد.