کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 32

ص:32

2. تأمل در محتوای پیام و مکتب یک پیامبر و سازگار یافتن آن با عقل و فطرت و مشاهدۀ تفاوت بارز میان سخنان وی و دیگر افراد بشر؛ یک پیامبر واقعی به گونه ای سخن می گوید که هر فرد آگاه و منصفی می تواند بفهمد که پیام او از سنخ پیام های بشری نیست؛ تناقضی در آن راه ندارد، همۀ سخن او دعوت به اخلاق، معنویت و معرفت پروردگار است، نه دعوت به خود، اهداف و منافع شخصی. هرچند این راه هم یقین آور است، ولی محدودیت هایی دارد؛ مانند این که همگان از همان ابتدا نمی توانند از این راه نبوت یک مدعی را تشخیص دهند و باید مدتی از دعوت او بگذرد تا مجموعه ای کافی از پیام و گفتار وی برای قضاوت و تأمل در اختیار مردم قرار گیرد. همچنین همۀ مردم این توانایی عقلی و فکری را ندارند که در سخنان پیامبر، به ویژه در تعالیم عمیق و معارف بلند مربوط به شناخت مبدأ و معاد و دیگر حقایق عالم هستی، غور و تأمل نمایند.

3. یکی دیگر از راه های شناخت پیامبر واقعی بشارت پیامبر پیشین است. این راه دست کم دربارۀ پیامبران بزرگی که صاحب شریعت بوده اند، صادق است. مطابق شواهد و قراین موجود، در آیین یهود و کتب مقدس آنان (عهد قدیم)، حضرت موسی (علیه السلام) آمدن منجی و پیامبری از بنی اسرائیل را که او را «ماشیح» (مسیح) می نامند، بشارت می دهد، ولی یهودیان، حضرت عیسی (علیه السلام) را مصداق این بشارت نمی دانند و منتظر آمدن شخصی دیگر در آینده هستند.

در متون مقدس مسیحیان (عهد جدید) نیز، با وجود تحریف های بسیاری که در آن ها راه یافته است، نشانه های متعددی بر آمدن پیامبر اسلام وجود دارد. هرچند نشانه ها و بشارت های موجود در انجیل به دلیل تحریفات راه یافته در آن به طور کامل واضح و صریح نیست و باید با تأمل و دقت به محتوای حقیقی آن ها پی برد، اما یکی از شواهدی که بر وجود بشارت های صریح تر در انجیل در عصر نزدیک به بعثت پیامبر اسلام دلالت دارد، تصریح قرآن بر بشارت حضرت عیسی (علیه السلام) به آمدن پیامبری پس از خود به نام «احمد» است.(1) علاوه بر این، پیامبر اسلام و ائمه (علیهم السلام) نیز در احتجاجات خود در حضور دانشمندان مسیحی و یهودی به بشارت های موجود در کتب آنان استناد کرده اند. حال باید گفت اگر بشارت هایی که قرآن از آن خبر داده و در روایات احتجاجی آمده است واقعیت نداشت، مخالفان اسلام، به ویژه مسیحیان که با چنین دروغی از سوی قرآن و پیشوایان اسلام روبه رو شده بودند، دلیلی قاطع بر تکذیب اسلام و قرآن به دست می آوردند و جنجال به پا می کردند، در حالی که در تاریخ، حتی در منابع تاریخی مخالفان، کمترین اثر و نشانه ای از این مخالفت ها به چشم نمی خورد و این خود قرینۀ بسیار روشنی بر وجود این بشارت ها در متون یادشده است.

با وجود راه های یادشده، معجزات، امور حسّی و روشنی هستند که دلالت آن ها بر اثبات راستی ادعای یک پیامبر برای همۀ افراد، اعم از عالم و عامی، قابل تشخیص است و محدودیت های یادشده را ندارد. بر این اساس و برای رعایت اختصار، در این جلسه تنها دربارۀ معجزه سخن خواهیم گفت.

معجزه و ویژگی های آن

معجزه به عملی گفته می شود که ویژگی های زیر را داشته باشد: