کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 48

ص:48

فرقه های غیر شیعی چنین درجۀ کاملی از عصمت ضرورت ندارد و حتی نوعی غلوّ دربارۀ پیامبران محسوب می شود. از نظر آنان آنچه ضروری است و هدف بعثت را محقق می سازد، تنها همین است که پیامبران وحی را درست دریافت و به طور کامل به مردم ابلاغ کنند و در عقاید آن ها هم خطایی وجود نداشته باشد. به اعتقاد ایشان مأموریت و هدف بعثت پیامبران با همین سه مرحله از عصمت تحقق می یابد و دیگر ضرورتی ندارد که آن ها را در امور شخصی زندگی، یعنی اموری که ارتباطی به وحی ندارد و خطای در آن ها لطمه ای به درستی پیام الهی نمی رساند، معصوم بدانیم.

اما شیعه معتقد است که اگر پیامبران در گفتار و کردار شخصی هم معصوم نباشند، باز هم هدف بعثت به طور کامل تحقق پیدا نمی کند؛ از این رو عصمت آن ها در این مورد هم ضروری است.

دلایل اثبات این مطلب در دو بخش دلایل عقلی و دلایل نقلی مطرح می شود. نخست به ذکر دلایل عقلی می پردازیم:

دلایل عقلی عصمت پیامبران در قول و فعل شخصی

اشاره

با آن که می توان بیش از ده دلیل عقلی بر عصمت پیامبران در گفتار و کردار شخصی اقامه کرد، اما در این جا با ادغام بعضی از آن ها در یکدیگر به ذکر چند دلیل بسنده می کنیم:

دلیل اول: جلب اعتماد مردم

پیامبران الگوهای رفتاری و اخلاقی، تربیتی مردم اند.(1) اگر آن ها در رفتار شخصی خود خطا کنند و مثلاً مرتکب گناهی شوند، اطمینان و اعتماد مردم به آنان از بین می رود و همواره به سخن و کردار آن ها به دیدۀ تردید می نگرند، چرا که احتمال می دهند که آن ها ممکن است در موارد دیگر نیز خطا کنند. علاوه بر این، اگر پیامبران در رفتار خود مرتکب گناه و خطایی شوند، سخن آنان در مردم تأثیر چندانی نخواهد داشت؛ زیرا تربیت اخلاقی بیش از هر چیز مرهون عمل معلم و مربی اخلاق است.

از طرف دیگر اگر اعتماد مردم به یک پیامبر از بین برود یا تضعیف شود، آنان حتی در اصل پیام او هم تردید می کنند و وقتی خطاهای متعددی از او ببینند این سؤال برای آن ها مطرح می شود که از کجا معلوم که او در رساندن پیام الهی به ما اشتباه نمی کند و چه تضمینی وجود دارد که او در همۀ مراحل اشتباه نکند؟ اگر مردم ببینند که پیامبری نادانسته اموری را فراموش می کند، احتمال می دهند که ممکن است او در ابلاغ وحی و تبیین آن هم، نادانسته چیزی را فراموش کند.

بنابراین، اشتباه پیامبران در گفتار و کردار شخصی موجب می شود که نه تنها هدف بعثت، یعنی تعلیم و تربیت مردم، بلکه حتی اطمینان به اصالت پیام الهی نیز تحقق نیابد.

دلیل دوم: رفع خطای مردم

اگر از زاویه ای دیگر به فلسفۀ بعثت پیامبران بنگریم درمی یابیم که علت احتیاج مردم به پیامبر این است که مردم در ابعاد مختلف زندگی خطا می کنند و این امر آنان را از هدف آفرینش دور می سازد. بنابراین، خداوند پیامبرانی را می فرستد تا با نشان دادن راه درستی که آن ها را به سوی هدف هدایت می کند، از خطای