کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 5

ص:5

که چنین خالقی، ضروری است که فرستادگانی را از سوی خود برای تحقق هدف خلقت، مبعوث نماید و به این ترتیب می فهمیم که نبوت، لازمۀ خداشناسی و از شئون آن است و منکران نبوت در حقیقت، خداوند را آن گونه که باید و شاید نشناخته اند و از این جا معنای آیۀ زیر برای ما روشن تر می شود:

وَ ما قَدَرُوا اللّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قالُوا ما أَنْزَلَ اللّهُ عَلی بَشَرٍ مِنْ شَیْ ءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْکِتابَ الَّذِی جاءَ بِهِ مُوسی نُوراً وَ هُدیً لِلنّاسِ 1

آن ها خدا را، چنان که شایستۀ او است، نشناختند؛ زیرا گفتند که خدا هیچ چیزی بر بشر نازل نکرده است. (ای پیامبر) بگو: «پس چه کسی کتابی را که موسی آورد و نور و مایۀ هدایت مردم بود، (و نیز دیگر کتاب های آسمانی را) نازل کرد؟».

اهداف خاص بعثت انبیا در قرآن

اشاره

قرآن کریم، افزون بر معرفی کلی هدف بعثت، آن را به صورت خاص تر نیز بیان می کند و با ذکر مصادیق جزئی ترِ این هدف کلی، ابعاد گوناگون پیام آوری انبیا را به شکل دقیق تر و روشن تری معرفی می کند. البته عقل انسان نیز ضرورت بعثت را در این ابعاد و زمینه های مختلف و ارتباط آن ها را با هدف آفرینش تأیید می کند.

1. تعلیم دانش

هیچ انسانی خالی از نوعی بینش و نگرش به عالم هستی (جهان بینی) نیست. به طور کلی شناخت جهان هستی از دو جهت برای انسان مهم و مفید است: اوّلاً علم و دانش، با چشم پوشی از تأثیر آن بر رفتار انسان، ذاتاً برای او مطلوب است و در اصطلاح، انسان، فطرتاً دانش جو و معرفت طلب آفریده شده است و ذاتاً کنجکاو است تا از حقایق ریز و درشت جهان آگاه شود؛ ثانیاً هر فردی، بدون استثنا، برای خود در زندگی اهداف، خطمشی، ارزش ها، باید و نبایدها و اخلاقیاتی، درست یا نادرست، دارد که تمام آن ها مبتنی بر جهان بینی خاصی است که آن فرد برای خود برگزیده است؛ به عبارت دیگر چگونگی عملکرد کلی و اصلی انسان در زندگی، به نوع تفسیر و نگرش انسان به جهان هستی و پاسخ او به سؤالات مهم مربوط به آن بستگی دارد، مانند این سؤالات که آیا جهان خالقی دارد؟ آیا هویت و شخصیت انسان تنها در جسم و بدن او منحصر است یا هویتی مستقل از بدن خود [به نام روح یا نفس یا...] دارد؟ آیا مرگ پایان کار انسان است یا هویت اصلی انسان پس از مرگ هم به وجود خود ادامه می دهد؟ آیا چیزی به نام معاد و پاداش و مجازات اخروی و ابدی وجود دارد؟ آیا آفرینش انسان هدفی متعالی دارد یا او تصادفی و بی هدف ایجاد شده است و هیچ نظارتی بر او وجود ندارد؟ آیا انسان در اعمال خود مجبور است یا مختار؟ آیا جهان به اعمال خوب و بد آدمی عکس العمل نشان می دهد؟

نه تنها افرادی که در رفتار کلی زندگی خود به اصول انسانی، اخلاقی و یا الهی پای بند هستند، بلکه حتی کسانی هم که به هیچ ضابطۀ انسانی یا الهی مقید نیستند و جز به منافع خود نمی اندیشند و تنها در صدد بهره مندی از انواع لذات و ارضای هواها و تمایلات نفسانی خویش اند، نگرش خاصی به انسان و جهان دارند و