کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 71

ص:71

اهداف درس

آشنایی با:

علت و معیار برگزیده شدن افرادی خاص به عنوان پیامبر؛

علت اعطای مواهب خاص و صفت عصمت به پیامبران؛

معنا و علت ترک اولای پیامبران و منافات نداشتن آن با عصمت آن ها .

مروری بر مباحث پیشین

در دو درس گذشته با دلایل و منشأ عصمت پیامبران آشنا شدیم و دانستیم که اوّلاً آنان در همۀ موارد، حتی در امور مربوط به زندگی شخصی خود، معصوم اند و ثانیاً خداوند مواهبی خاص به آن ها اعطا کرده است که به عصمت آنان کمک می کند و موجب تحقق کامل آن می شود.

این مباحث سؤالاتی را در ذهن بعضی افراد ایجاد می کند. در این درس به دو سؤال مهم دربارۀ ثبوت و عصمت پاسخ می دهیم. همچنین مسئلۀ ترک اولای پیامبران و ارتباط آن با عصمت آنان را بررسی می کنیم.

پاسخ به دو سؤال مهم

سؤال اول و پاسخ آن

چرا خداوند از میان همۀ انسان های تاریخ فقط عده ای خاص را به پیامبری برگزیده و آن ها را از همان کودکی، که هنوز راه بندگی را نپیموده و آزمون های آن را پشت سر نگذارده اند، مشمول آن الطاف خاص کرده است؟

در مباحث توحیدی ثابت شده است که علم خدا به مخلوقات علم قبلی و ازلی است؛ یعنی، او پیش از خلقت هر موجودی از ازل به تمام احوال و افعال او آگاه است. بنابراین قبل از آفرینش هر انسانی به تمام افعال خارجی و نیات درونی او عالم است و از این رو از ابتدای خلقت هر کس و پیش از آن، به طور کلی و با علم خطاناپذیر و نامتناهی خود می داند که آن فرد به اختیار خود چه اعمالی را انجام خواهد داد و چه نیاتی را در ذهن خود خواهد داشت.(1)

بنابراین، خداوند پیش از آفرینش همۀ انسان ها می داند که تعداد خاصی از آن ها نیتی جز بندگی خداوند ندارند و از اختیار خود جز در راه اطاعت و رضای خالق استفاده نمی کنند. و از سوی دیگر خداوند از پیش از احوال و افعال دیگران نیز به طور کامل آگاه است و می داند که انسان های دیگر، هر کدام به درجات مختلف، گناه و نافرمانی می کنند. در نتیجه خداوند بر اساس علم قبلی خود، کسانی را برای نبوت برمی گزیند که می داند بر خلاف دیگران، از همان بدو تولد در زندگی آینده خود جز در مسیر بندگی و رضای خدا گام برنمی دارند. از این رو همین افرادی را که به نیات و افعال آیندۀ آنان آگاه است، از کودکی مشمول الطاف ویژه ای قرار می دهد و از این راه آن ها را تربیت و برای پذیرفتن مأموریت الهی نبوت در آینده آماده می کند. اگر خدا علم قبلی به افعال آیندۀ انسان علم نمی داشت و می خواست تنها بر اساس افعال حال و گذشتۀ آدمیان