کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 82

ص:82

از توانایی مخالفان در انجام این کار مأیوس شده و از آن ها خواسته است که اگر می توانند تنها یک سوره مانند قرآن عرضه کنند.(1)

در مورد ناتوانی مخالفان از آوردن مانندی برای قرآن باید گفت که دست کم چهارده قرن است که کسی نتوانسته است به نحوی رضایت بخش، که بتواند هر انسان منصفی را قانع کند، به این دعوت قرآن پاسخ گوید.

حال باید ببینیم که آیا ویژگی خارق العاده بودن در مورد قرآن صادق است یا خیر و اگر صادق است، قرآن از چه جهاتی خارق العاده و با کتاب های بشری متفاوت است. از این رو به بحث دربارۀ جنبه های مختلف اعجاز قرآن می پردازیم.

اعجاز قرآن

قرآن کریم از جهاتی گوناگون، خارق العاده و معجزه است. به دلیل رعایت اختصار، بحث دربارۀ تمام جنبه های اعجاز قرآن در این مجال امکان پذیر نیست. از این رو ما اعجاز قرآن را تنها از سه جنبۀ مهم «سبک ادبی»، «اخبارهای غیبی» و «علوم طبیعی» بررسی خواهیم کرد. پیش از شروع این بحث باید گفت که دربارۀ وجوه اعجاز قرآن، باید به دو نکته توجه کرد:

1. تشخیص بعضی از جنبه های اعجاز قرآن تقریباً برای عموم مردم امکان پذیر است و امری تخصصی نیست؛ مانند اخبارهای غیبی قرآن. اما بعضی دیگر از آن ها را تنها کسانی می توانند بهتر درک کنند که در آن زمینه تخصص داشته باشند؛ مانند «اعجاز قرآن از نظر سبک ادبی» که عرب زبانان یا متخصصان ادبیات عرب بهتر از دیگران آن را درک می کنند، یا «اعجاز علمی قرآن» که دانشمندان یا دست کم کسانی که با مباحث علمی آشنایی دارند، آن را بسیار بهتر از مردم عامی و عادی درک می کنند.

2. هیچ سیاستمدار، حاکم و رهبر سیاسی، هر قدر هم که زیرک و باهوش باشد، هرگز تمام موقعیت و آیندۀ سیاسی خود را در گروی اثبات معجزه آمیز بودن کلام خویش قرار نمی دهد. این گونه افراد معمولاً می کوشند تا کمترین بهانه ای به دست مخالفان خود ندهند. به راستی اگر حضرت محمد (صلی الله علیه وآله) نه یک پیامبر راستین الهی، بلکه سیاستمداری نابغه بود، چه ضرورتی داشت که اصل و اساس ادعای نبوت و موقعیت اجتماعی خود را در گروی این قرار دهد که اخباری مربوط به آینده را از روی حدس و گمان مطرح کند، در حالی که می داند احتمال تحقق نیافتن آن ها بسیار قوی است و یا ادعا کند که هیچ کس نمی تواند گفتاری همانند گفتار من بیاورد، با آن که به عنوان یک سیاستمدار باهوش به خوبی می داند که انسانی ادیب تر و عالم تر از او قادر است همانند گفتار او و یا حتی بهتر از آن را عرضه کند.

همچنین چه ضرورتی داشت که او که عربی درس ناخوانده بود، از روی بی اطلاعی به مباحث علمی ای بپردازد که می داند ممکن است در آینده بطلان آن ها ثابت شود. اگر پیامبر اسلام تنها حاکمی سیاسی یا حتی