کلام و عقائد 2 : نبوت و امامت صفحه 93

ص:93

اهداف درس

آشنایی با:

اعجاز قرآن از نظر علوم طبیعی؛

برخی از معجزات دیگر پیامبر اسلام در قرآن

مروری بر مباحث پیشین

در درس قبل دو جنبه از اعجاز قرآن (سبک ادبی و اخبار غیبی) را بررسی کردیم. حال در این درس به بررسی جنبۀ دیگری از اعجاز قرآن (اعجاز علمی) می پردازیم و بعضی از مصادیق آن را ذکر خواهیم کرد. همچنین به نقد و بررسی این ادعا خواهیم پرداخت که «پیامبر اسلام به جز قرآن معجزۀ دیگری نداشته است.» در این بخش نمونه هایی از معجزات دیگر پیامبر را که در قرآن آمده است، نیز معرفی خواهیم کرد.

اعجاز قرآن از نظر علوم طبیعی

مقدمه

آیا در قرآن آیاتی دربارۀ علوم طبیعی وجود دارد و اگر وجود دارد، هدف از بیان این گونه آیات چیست؟ در پاسخ به این گونه سؤالات بعضی راه افراط و بعضی راه تفریط پیموده اند.

بعضی از افراد در تطبیق آیات قرآن با علوم تجربی چنان افراط می کنند که می کوشند برای هر فرضیۀ احتمالی و اثبات نشدۀ علمی، شاهدی از آیات قرآن بیاورند و با تغییر دائمی فرضیات علمی ناگزیر از تغییر دائمی برداشت های خود از آن آیات می شوند حتی اگر کاملاً با برداشت های قبلی آن ها متضاد باشد.

در مقابل، بعضی دیگر یکسره منکر وجود هرگونه آیات علمی اند و معتقدند که قرآن کتاب آموزش علوم طبیعی نیست و برای تعلیم فیزیک، شیمی، ستاره شناسی و مانند آن نیامده است و پرداختن به این علوم را به طور کامل به دانشمندان واگذاشته است.

هر دوی این دیدگاه ها نادرست اند. این که در قرآن به هیچ وجه آیات علمی وجود ندارد، سخنی ناصواب است و دست کم بعضی از آیات (که برخی نمونه های آن را ذکر خواهیم کرد) به صراحت به مباحث علمی نظر دارد. درست است که هدف اصلی قرآن تعلیم کامل و همه جانبۀ تمام مباحث علمی نیست و به معنای خاص و دقیق کلمه کتاب فیزیک، شیمی و سایر علوم تجربی نیست، اما لازمۀ این امر نفی مطلق آیات علمی قرآن نیست. هدف اصلی آیات الهی بیان تمام اموری است که به نحوی به رشد و سعادت انسان مربوط است. نزول آیات علمی دست کم از دو جهت در رشد و کمال ما مؤثر است: یکی این که با بیان گوشه ای از شگفتی های عالم خلقت و دادن اطلاعاتی دربارۀ پدیده های جهان طبیعت، معرفت ما را نسبت به خالق هستی افزایش می دهد و به بیان دیگر ذکر هر حقیقت علمی، آیه و نشانه ای بر وجود و صفات کمالیه پروردگار است و از این رو قرآن کریم در بسیاری موارد پس از ذکر آیات آفرینش نتایجی دربارۀ خداشناسی از آن ها می گیرد و جهت دیگر (که موضوع بحث ما در این درس است) اثبات الهی بودن این کتاب است. اما از آن جا که علاوه بر امور علمی و تجربی، امور دیگری هم در رشد و کمال ما مؤثرند (مانند مباحث اعتقادی، اخلاقی، عرفانی،