امرها و نهیها و تحریم‌های خدا از دیدگاه قرآن و حدیث صفحه 111

به صاحبش واجب كند، و اگر بخواهد او را عفو مي‌كند و بعد از توبه چيزي را بر اوواجب نمي‌كند، هم‌چنان‌كه در مورد مشركين چنين كرده، يعني از حق اللّه و حق‌الناس‌هايي كه در زمان شرك مـرتكب شـده بودند عفـو فرموده است.

و نيز در مورد مسلماناني كه گناهانشان تنها جنبه حق اللّه دارد مثلاً شراب مي‌خورده و لهو مرتكب مي‌شده و بعد توبه كرده، خدا توبه‌اش را مي‌پذيرد بدون اينكه چيــزي بـر او واجـب سـازد، و مـواردي ديگـر نظيـر اين دو مورد، براي اينكه جمله «فَمَنْ جاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهي...» همان‌طور كه گفتيم مطلق است و منحصر به رباخوار نيست هم شامل او مي‌شود و هم شامل كفار و مؤمنين (چه مؤمنين صدر اسلام و چه ديگران از تابعين و مسلمانان اعصـار بعد.)

و اما جمله: «وَ مَنْ عادَ فَاُولئِكَ اَصْحابُ النّارِ هُمْ فيها خالِدُونَ،» به آن جهت كه كلمه

(262) امرها ، نهي‌ها و تحريم‌هاي خدا

«عَوْد» در آن آمده در مقابل كلمه «اِنْتِهاء» كه در جمله سابق آمده بود دلالت مي‌كند بر اينكــه مراد از كلمه عود معنايــي است كه با عدم انتهــا جمع مي‌شود، در نتيجه معناي وَ مَنْ عادَ... اين است كه هر كس كه از كار زشت خــود دست برندارد چنين و چنان مي‌شود و اين، ملازم است با اصرار بر گناه و نپذيرفتن حكم خدا كه آنهم كفر به خدا و يا ارتداد دروني است هر چند كه اين كفر و ارتداد را به زبان نياورند، زيرا وقتي كسي به گنــاه قبلي خود برگــردد و دست از آن برندارد حتي به اين مقدار كه از آن پشيمان باشد چنين كسي در حقيقت تسليم حكم خدا نگشته و تا ابد رستگار نخواهد شد، پس ترديدي كه در آيه شده و فرموده: كسي كه چنين كند چنان مي‌شود در حقيقــت مي‌خواهد بفرمايد كه: ترديد در تسليم حكم خدا شدن و سرپيچي از دستورات او و اصرار بر گناه غالبا ناشي از عدم تسليم است كه آن هم مستلـزم خلـود در آتـش اسـت.

تكليف‌گناه‌رباخواري‌وهمه‌گناهان قبل‌ازتوبه (263)

افزايش مال بوسيله صدقات و نقصان آن بوسيله ربا

«يَمْحَـــقُ اللّـــهُ الــرِّبـا وَ يُــرْبِـي الصَّــدَقــاتِ...» يمحــق به معنــاي نقصــان پي در پي است بطوريكه آن چيزي كه محق مي‌شود تدريجا فاني شود، و در مقابل كلمه اربـاء به معنـاي نمـو و رو به زيــادت نهـــادن اسـت.

در آيه شريفه، ارباء صدقات و محق ربا را مقابل يكديگر قرار داده، در سابق هم گفتيــم كــه اربــاء صـدقـات و نمـو دادن آن مختص به آخرت نيست بلكه اين خصيصه هم در دنيا هست و هم در آخرت در نتيجه از مقابله نامبرده مي‌فهميم كه محق ربـا نيز هم در دنيا هست و هم در آخرت.

(264) امرها ، نهي‌ها و تحريم‌هاي خدا